Υπαρχουν καποιες   βασικες πηγες για πληροφοριες σχετικα με το καστρο της Θερμησιας.

1.Η μια ειναι ενα αρθρο του κ Λινου Μπενακη που δημοσιευτηκε στο περιοδικο “Ο κοσμος των Μεταλλειων” τευχος 23  και αναδημοσιευτηκε στο περιοδικο “Στην Ερμιονη αλλοτε και τωρα”τευχος 3 Οκτωβριος 2009 (το περιοδικο μπορειτε να προμηθευτειτε απο το τηλεφωνο 2754031523)

2.Η δευτερη το βιβλιο της Γιονα Μικε Παιδουση-Παπαντωνιου “Η Ερμιονιδα ανα τους αιωνες”(εκδοση του Πελοποννησιακου Λαογραφικου Ιδρυματος τηλ 2752028947)στο βιβλιο της  Παιδουση -Παπαντωνιου καταγραφονται και οι παρακατω πηγες

α. (σελ194) Βεης Εγκ.Ελ τομος 12 σελ 1068, Ωριας Καστρον

β.(σελ194)Σπυριδων Λαμπρος Νεος Ελληνομνημων τομος 8 (1911) σελ 495.

3.Ενα βιβλιο που αναφερεται στις παραπανω πηγες αναλυτικα ειναι του κ Ι.Α.Ησαια ” Ιστορικες σελιδες του Δημου Ερμιονης” (εκδοση Δημου Ερμιονης 2005 τηλ συγγραφεα 210 8841587)

Στο βιβλιο αυτο αναφερεται και μια αλλη πηγη

α. (σελ 291) Ιωαννης Πεππας “Μεσαιωνικες σελιδες της Αργολιδας ” σελ 248

4.Αναφορα στο καστρο γινεται και στο βιβλιο του κ Μουσταιρα “Σκαβοντας και γκρεμιζοντας-Το περασμα του Αβα Φουρμον απο την Ερμιονη “(σελ 56)  που παραπεμπει  σε αρθρο του Γιωργου Γκουβρα “Το καστρο της θερμησιας” στο περιοδικο Ματιες στην Αργολιδα τευχος 11

Ας ξεκινησουμε με τα χρονια που εκτιμαται πως χτιστηκε το καστρο.

Στην πηγη 2. αλλα και στην 1. υπαρχει συμφωνια πως ο τροπος κατασκευης παραπεμπει στα τελη του 1100 μΧ . Συμφωνα με την πηγη 1.σελ 183

Ιδρυτης πρεπει να ειναι ο Θοδωρος Σγουρος και συνεχιστης ο γιος του  Λεοντας Σγουρος  που σκοτωθηκε στο Καστρο της Κορινθου (η ισως του Ναυπλιου) το 1208 η 1209. Το καστρο ανατιναχτηκε απο τους Βενετους  το 1715 οταν ηττηθηκαν απο τους Τουρκους. Η ζωη του λοιπον ηταν γυρω στα 500 χρονια. Σε αυτα α χρονια σιγουρα βελτιωθηκε η δομη του χτιστηκαν τουλαχιστον μια δεξαμενη καθως και εκκλησια στο εσωτερικο του

Εδω η βορεινη πλευρα. Ειναι χτισμενο πανω σε δυο βραχους που ειναι χωρισμενοι μεταξυ τους.Ο τριτος βραχος και χαμηλοτερος στα νοτια προς την πλευρα της Θερμησιας δεν ηταν ποτε οχυρωμενος.

Το υψηλοτερο σημειο του δευτερου βραχου απο τα βορεια ειναι 350 μετρα. Στην  πλευρα προς την θαλασσα στον καθετο βραχο διακρινεται αναρηχητικη διαδρομη με σιδερενιους πασαλους καρφωμενους στον αποκρυμνο γκρεμο.

Στην φωτογραφια διακρινεται το σχισμα αναμεσα στα δυο μερη του καστρου.

Στο κυριως Καστρο μπορειτε να ανεβειτε απο την ΒΑ πλευρα. Σχετικα ευκολη η αναβαση αλλα θελει προσοχη.Στην πιο κατω φωτογραφια το καστρο ειναι στο δευτερο βραχο στο βαθος .Ο μπροστινος βραχος δεν ειχε ποτε οχυρωσεις. Απο αυτη τη πλευρα θα ανεβειτε.

Το καστρο ειναι στα τρια χιλιομετρα απο το χωριο της Θερμησιας.

Απεναντι απο το καστρο υπαρχει λοφος που οι κατοικοι ονομαζουν η ραχη του Βεζυρη.

Γραφει η πηγη 2.(σελ 194) Ο Σπυριδων Λαμπρος στον Νεο Ελληνομνημωνα  αναφερεται σε παραδοση που επιβεβαιωνουν και οι κατοικοι της περιοχης.

Ο ΓΠ Φωτοπουλος περιερχομενος την Ερμιονιδα το 1878 κατεγραψε μια παραδοση πως στο καστρο ζουσε νεα πενταμορφη βασιλοπουλα και ενας Τουρκος βεζυρης πολλα χρονια πολιορκουσε το καστρο  για να το καταλαβει και προφανως να την κανει δικη του. Το καστρο  της Ωρηας. Της ομορφης.

Δεν τα καταφερνε ομως και στο τελος αφου κατελαβε τον απεναντι λοφο και πλησιασε την πυλη , εντυσε εναν Δερβιση μοναχο, αυτος μπηκε στο καστρο ανοιξε τις πορτες και η βασιλοπουλα επεσε απο τις επαλξεις στον  γκρεμο και σκοτωθηκε για να μην την πιασουν οι Τουρκοι.

Ο λοφος αυτος ονομαστηκε η ραχη του Βεζυρη και το καστρο  εμεινε στην παραδοση σαν το Καστρο της Ωρηας.Παραδοση που υπαρχει και για αλλα καστρα της Ελλαδας. Αναρωτιεμαι ομως αν η συγκεκριμενη παραδοση  ειναι απομειναρι της υπαρξης της Δουκισας Μαριας ντ Αγγιεν  στην δικαιοδοσια της οποιας ηταν το καστρο το 1356.

Μεσα στο καστρο μολις μπειτε απο την γκρεμισμενη πλευρα ΒΑ θα δειτε (πανω στο τειχος κολημενη) θολωτη δεξαμενη με αυθονα γκραφιτι και ημερομηνιες.

Σωζονται ακομα τμηματα των τειχων  μεταγενεστερα ( λενε οι συγγραφεις )μετα τις προσθηκες Φραγκων και Βενετων.

Ας δουμε πιο αναλυτικα πρωτα το αρθρο του κ Μπενακη

Υπαρχουν πεντε  εγγραφα πηγες καταγεγραμενα απο τον κ Μπενακη  για το Καστρο της Θερμησιας

Η πρωτη που καταγραφει  ειναι του 1356 και ειναι η Διαθηκη του Βαλτερ Ντε Μπριεν του δευτερου απογονου του τελευταιου Δουκα των Αθηνων.

Αφου οι Καταλανοι κατελαβαν την Αθηνα το 1311 και πολλα χρονια μετα, με βαση αυτη τη διαθηκη,  οι κτησεις των Φραγκων στην Αργολιδα ηρθαν στα χερια της ανηψιας του ντε Μπριεν ( κορης της αδερφης του) της Μαριας ντ  Αγγιεν που εγινε δουκισα του Αργους και εγκατασταθηκε εκει.

Αναμεσα λοιπον στις κτησεις της Δουκισης ηταν (με βαση το εγγραφο της διαθηκη του 1356 ) και το Καστρο Λα Τρεμις που αναγνωριστηκε σαν το Καστρο της Θερμησιας.

Δεν εμεινε πολυ στα χερια των Γαλλων και της Δουκισης Μαριας  ντ Αγγιεν  η Θερμησια . Η δουκισα παντρευτηκε εναν Βενετο τον Πετρο Κορναρο που σκοτωθηκε προωρα.

Μετα τον θανατο του αντρα της ειδε πως οι Βενετοι ετοιμαζονταν να επιτεθουν και να της παρουν τις κτησεις, προτιμησε να τις πουλησει για 500 χρυσα δουκατα τον χρονο εφ ορου ζωης.Ετσι το 1388 οι Βενετοι αποκτουν την κυριαρχια σε ολες τις κτησεις των Γαλλων στην Αργολιδα (μαζι φυσικα και το καστρο).

Τα πραγματα δενηταν ευκολα για τους Βενετους.Ο Θεοδωρος Α Παλαιολογος κατελαβε το Αργος (1390),και αργοτερα προσπαθησε να παρει και το Ναυπλιο απο τους Βενετους που ειχαν ηδη εγκατασταθει εκει απο το 1389.Οι Βενετοι αντισταθηκαν και τελικα εγινε η ανταλλαγη που καταγραφει το “Χρονικον Συντομον ” στο οποιο αναφερεται ο κ Μπενακης. 

Το δευτερο εγγραφο που καταγραφει ο κ Μπενακης ειναι το “Χρονικον Συντομον” Το 1394 λιγα χρονια αργοτερα δηλαδη ο Δεσποτης του Μυστρα συμφωνει με τους Βενετους να παρουν οριστικα το καστρο της Θερμισιας και το Αργος και σε ανταλλαγμα να παρει αυτος τα Μεγαρα και τον Πυργο του Μυλοποταμου.

Το τριτο εγγραφο στο οποιο αναφερεται ο κ Μπενακης ειναι του Δογη της Βενετιας  με ημερομηνια 24 Δεκεμβριου 1437.

Στο εγγραφο αυτο λοιπον διευκρινιζεται πως ο Δεσποτης του Μυστρα εχει παραχωρησει το δικαιωμα να διοριζεται ο φρουραχος του Καστρου  Castrum de Tirmisse απο την Βενετια για να προστατευει τα συμφεροντα της.Καλες οι συμφωνιες αλλα δεν τηρουνται απο τον Δεσποτη του Μυστρα.Τεσσερα χρονια αργοτερα λοιπον  η συγκλητος της Βενετιας διαταζει τον καπιτανο του Ναυπλιου να ανακτησει το καστρο της Θερμησιας το οποιο κατεχει ακομα ο Παλαιολογος. Μαλλον τα καταφεραν να πραγματοποιηθουν οσα συμφωνηθηκαν γιατι η Θερμησια μαζι με τις αλλες πολεις και καστρα της Αργολιδας εμειναν στα χερια των Βενετων και μετα την συμφωνια με τον Σουλτανο με τους ορους της ειρηνης μετα απο 16 χρονια πολεμου αναμεσα σε Βενετους και Τουρκους το 1479.

Το τεταρτο εγγραφο στο οποιο αναφερεται ο κ Μπενακης ειναι μια εκθεση του Βενετου Προβλεπτου του Ναυπλιου του 1531 οπου καταγραφεται ο πληθυσμος της Ναυπλιας (μεσα ηταν και τα Καστρα Ναυπλιου και Θερμησιας) καθως και το ειδος των φορων που επεβαλε η Βενετια.

Τελος το πεμπτο εγγραφο ειναι μια εκθεση του Νικολαου Τζουστιανη (καπιτανου του Ναυπλιου) το 1525  οπου αναφερεται πσο ασφαλες ειναι το καστρο και πως η φρουρα του ειναι ΔΥΟ ανθρωποι. Ο φρουραχος Φραντσεσκο Μπολντου και ο ιπποτης Ιερωνυμος.Διορισμενοι στην θεση τους για 100 χρονια.

Δεν κρατησε τοσα χρονια η δουλεια τους .Μετα απο 12 χρονια, το 1537, οι Τουρκοι ξεκινουν πολεμο κατα της Βενετιας που καταληγει σε νικη τους

Μετα το Ναυπλιο ηρθε και η σειρα του Θερμησιου.Το καστρο και η Ερμιονιδα επαθαν μεγαλες κατσροφες τοτε. (πηγη2.σελ193)

Οι Βενετοι γυρισαν μετα απο εκατο χρονια για λιγο αυτη τη φορα.Μολις τριαντα χρονια. Οταν εφυγαν απο την Αργολιδα ηττημενοι το 1715 ανατιναξαν το Καστρο της Θερμησιας για να μην πεσει ξανα στα χερια των Τουρκων.(πηγη4.σελ 56)

Ο κ Μπενακης αναφερει σε παλιοτερη δημοσιευση του και ενα γραμμα των προκριτων της Τριπολεως με ημερομηνια 5 Φεβρουαριου 1819 προς τους προκριτους της Υδρας. Στην επιστολη αυτη αναφερεται πως “τεσσερες επισκεπτες με φραγκικα ρουχα πηγαν να επισκεφτουν το Παλαιοκαστρο”. Αλλα το βραδυ γυρισαν μονο οι δυο. Ολη η ιστορια συνδεεται με την δολοφονια του Φιλικου Γαλατη που τοποθετειται στην περιοχη η της Ερμιονης η της Θερμησιας.Οι προκριτοι λοιπον ζητουν να περισσοτερες πληροφοριες για την τυχη του Γαλατη και του αλλου ανθρωπου.

Ού γιάμ Κρανιδιότ μέ ντί βερε ντε χούντε

ΕΔΩ  μπορειτε να διαβασετε δικτυακα το βιβλιο Βιοι Πελοποννησιων ανδρων του Φωτιου Χρυσανθοπουλου η Φωτακου υπασπιστη του Κολοκοτρωνη .Εκδοθηκε στην Αθηνα το 1888 και υπαρχει στην βιβλιοθηκη του Χαρβαρντ . Πηγαιντε στις σελιδες 63-65 να διαβασετε για τον Παπα Αρσενη.

Γκουρι Βιτοριζα στο Γραμματικο.

«Εις τον δρόμον τής Κοιλάδος επί του λίθου τούτου τό 1821 τή 4η Απριλίου όταν οί προπάτορές μας έξ ε στράτευσαν κατά τών βαρβάρων τής Εθνικής όποδουλώσεως, όπου διέτρεχον τόν εσχατον τών κινδύνων, ζωή, τιμή και περιουσία, έδωσαν χείρας και κατόπιν έγένετο ό αγιασμός καϊ έξεβρόντησαν, (έκαναν oμο-βροντία όπλων, σημ. ιδ.) γονατιστοί άνδρες και γυναίκες, στόν λεγόμενο άλβανιστί «Γκούρι βιτόρεσε».

http://dimitriskamizis.blogspot.com/2009/11/187.html

Κυριακή, 29 Νοεμβρίου 2009

187 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΠΑΠΑ- ΑΡΣΕΝΗ

Το έτος 2000 καθιερώσαμε να γίνεται ετήσιο Μνημόσυνο σε αιώνια μνήμη Του , κάθε 28 Νοέμβρη ,ημέρα θανάτου του τ01822, για τον Κρανιδιώτη ήρωα της επανάστασης ΠΑΠΑ-ΑΡΣΕΝΗ ΚΡΕΣΤΑ. Την πρώτη δε μετά Κυριακή καθιερώσαμε ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ στον Αγιο Σώστη Κορινθίας στον τάφο του όπου και έπεσε ηρωικά μαχόμενος για την ελευθερία της πατρίδας. Εύγε στίς εθελόντριες γυναίκες του Λαογραφικού Κέντρου που συνεχίζουν την παράδοση και τιμούν την ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ

Απο το βιβλίο του Μακαριστού ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΟΣ Κ ΚΑΡΑΝΙΚΟΛΑ “ΤΟ ΚΡΑΝΙΔΙ”

ΚΡΕΣΤΑΣ ΑΡΣΕΝΗΣ “Η Π ΑΠ ΑΡΣΕΝΗΣ
Ό Αρσένης Κρέστης ή Κρέστας γνωστός στό Κρανίδι σαν Παπα – Αρσένης, γεννήθηκε -στό Κρανίδι τό 1779. Τό κοσμικό δνομά του ήταν Αλέξανδρος. Τό επώνυμο Κρέστας πού υπάρχει μέχρι σήμερα στό Κρανίδι, είναι αλβανική παραφθορά του Χρή­στος ή Χρήστου. “Οταν ήρθε ο Αλέξανδρος σέ ηλικία γιά χει­ροτονία, χειροτονήθηκε διάκος καϊ πήρε τό όνομα Αρσένιος. Πού χειροτονήθηκε δεν είναι γνωστό. “Ισως στ* Άνάπλι, ίσως στην Κωνσταντινούπολη. Πάντως μετά τήν χειροτονία του αργότερα άφού εγινε και παπάς διωρίστηκε ηγούμενος της Μονής Ζωοδό­χου Πηγής Κορωνίδας (Κοιλάδας) . Ηταν πολύ ευσεβής, πολύ προσηλωμένος στα θεία καί γενναιότατο παληκάρι, φυσικά, όπως οι γνήσιοι Κρανιδιώτες. Έσπούδασε σαν Ιερωμένος στήν περίφημη τότε Σχολή τής Δημητσάνας, μέ δαπάνες των Μονών Άγ. Άναργύρων και Ζωοδόχου Πηγής Κοιλάδας. “Εγκαιρα μυήθηκε στή Φιλική Εταιρεία καί έγινε έτσι Φιλικός. Κατά τήν επανά­σταση του 1821 ώνομάστηκε αρχηγός οχι μόνο τών Κρανιδιωτών άλλα ολης τής Έρμιονίδας καϊ τής Επιδαύρου, τούτο δέ, φυσικά, λόγω τής μόρφωσης του γιατί ασχολήθηκε έκτος από τά Εκκλη­σιαστικά και μέ νομικά θέματα, στό Οίκουμενικό Πατριαρχείο, όπου τοποθετήθηκε γιά διάστημα σέ υπηρεσία γιά τίς εξωτερικές υποθέσεις. Ό διορισμός σαν άρχηγού Έρμιονίδας κλπ. πού δημο­σιεύεται στό Β’ μέρος μαζί μέ τά αλλα Κρανιδιώτικα έ’γγραφα λέει τά έξης:
«Σήμερον τήν 25 Μαρτίου 1821 διορίζομεν γενναίον άρχηγόν τών στρατιωτικών δυνάμεων Αργολίδος (εννοεί όπως φαίνε­ται τήν Έρμιονίδα) τόν Άρσένιον Α. Κρέσταν καί τούς οπαδούς αυτού οπλαρχηγούς, Άναστάσιον Ν. Μονοχάρτζην, Νικόλαον Α. Κρέσταν, Άναγνώστην Κ. Ζέρβαν, ώς εφόρους καί τούς έξης: Ι­ερομόναχο ν Διονύσιον Π. Βούλγαρην, ήγούμενον τής Μονής Αύγοΰ, τον ήγούμενον της Μονής Ζωοδόχου Πηγής Ίωάσαφ Οικο­νόμου ή Τζερεμέν, κατά διαταγή ν ημών νά διοικούν νά διατάσ­σουν τους οπαδούς των υπέρ της κοινής ελευθερίας και σωτηρίας του Ελληνικού Γένους. Έν “Υδρα τή 25 Μαρτίου 1821». Την διαταγή την υπογράφουν οι
Αναστάσιος Μπότασης
Ιωάννης Όρλάνδος
I. Μέξης
Γ. Κουντουριώτης
Λ. Κουντουριώτης
Γκίκας Μπότασης.
“Οταν στις 4 Απριλίου 1821 οι Κάτω Ναχαγιώτες, μετά τον όρκο στο Γκοΰρι – Βιτόρεσε στο Γραμματικό, έκαναν τον γενι­κό δρκο στο Μοναστήρι τής Κοιλάδας, ό Παπαρσένης είπε α­κριβώς; «Όρκίζομαι έν ονόματι τών τετιμημένων οστών τών παναρχαιοτάτων προπατόρων ημών Ελλήνων» και μετά άφού έπαλάμισε τό άγιον Ευαγγέλιο είπε: «Ελευθερία ή θάνατος α­δελφοί».
Στό σχετικό κείμενο πού δημοσιεύεται πάρα κάτω στό Β’ μέρος τών εγγράφων μέ τά έγγραφα αναφέρονται τά έξης:
«Εις τον δρόμον τής Κοιλάδος επί του λίθου τούτου τό 1821 τή 4η Απριλίου όταν οί προπάτορές μας έξ ε στράτευσαν κατά τών βαρβάρων τής Εθνικής όποδουλώσεως, όπου διέτρεχον τόν εσχατον τών κινδύνων, ζωή, τιμή και περιουσία, έδωσαν χείρας και κατόπιν έγένετο ό αγιασμός καϊ έξεβρόντησαν, (έκαναν δμο-βροντία όπλων, σημ. ιδ.) γονατιστοί άνδρες και γυναίκες, στόν λεγόμενο άλβανιστί «Γκούρι βιτόρεσε».
Άπό τά άλλα κείμενα και έγγραφα προκύπτει ότι ή Επα­νάσταση στό Κρανίδι κηρύχτηκε μέ παρόρμηση του Γκίκα Μπό­ταση, Κρανιδαϊο – Σπετσιώτη στις 27 Μάρτη 1821 και άφου α­κολούθησε ή επιστράτευση, δόθηκε ο όρκος στις 4 Απρίλη 1821 στό «Γκούρι Βιτόρεσε».
Ό Παπα – Αρσένης ήταν ατρόμητος και ακαταμάχητος α­γωνιστής, ιδεολόγος δέ και αγνότατος πατριώτης και στρατιώ­της. Διακρίθηκε σέ πολλές μάχες μέχρι τό θάνατο του και άντίκρυσε μέ πολύ παληκαριά πολλές παγίδες. Διακρίθηκε κατά τήν πο­λιορκία του Φρουρίου του “Αργούς τόν Απρίλιο του 1821 όταν τό πολιορκούσε ο Κεχαγιάς του Χουρσίτ. Δέν έλειψε άπό τήν αρ­χή άπ’ τήν πολιορκία του Άναπλιου, όπου Εδειξε μέγιστο ήρωϊ-
σμό, καί στη συνέχεια της πολιορκίας, λόγο αργότερα, ανέλαβε μέ τους Κρανιδιώτες την πολιορκία της ανατολικής πλευράς του Φρουρίου του Άναπλιού. “Οταν ό Κεχαγιάμπεης (Μουσταφά Κε­χαγιάς) εισέβαλε από την Κορινθία στην Αργολίδα ό Παπα -Αρσένης θέλησε να τόν αναχαίτιση στο φράγμα του πόταμου Ξε­ριά. Άλλα τό φράγμα πού δεν ήταν ταμπούρι, άλλα κατασκεύα­σμα για την εμπόδιση των νερών του χειμάρρου δέν άντεξε στην ορμή του ξεκούραστου καί ορμητικού ίππικου των Τουρκαλβανών του Κεχαγιάμπεη καθώς καί του πεζικού του. “Ετσι όταν άρ­χισε νά κυκλώνεται το φράγμα, οι “Ελληνες αναγκάστηκαν νά υποχωρήσουν, για πολλούς δέ ή υποχώρηση μετατράπηκε σέ ά­τακτη φυγή. Άπό τούς φυγάδες τούς όποιους καταδίωκαν πιά oι Τούρκοι, μερικοί μέ 600 γυναικόπαιδα, κατάφυγαν στό παλαιό Φρούριο του “Αργους οπου ήταν τό Μοναστήρι της Κατακεκρυμμένης και άλλοι, οί πιο άοπλοι μέ άλλα γυναικόπαιδα, κατέφυγαν στους Αφεντικούς Μύλους.
Ό · Παπαρσένης ήταν στην Κατακεκρυμμένη. Ή θέση του καί τών παληκαριών του ήταν πολύ δύσκολη καί τήν έκανε α­κόμη πιό δύσκολη ή ύπαρξη έκεί τών γυναικόπαιδων πού άρχι­σαν νά υποφέρουν άπό έλλειψη τροφών καί νερού. Ό Κεχαγιάς πληροφορήθηκε ότι μέσα στο Φρούριο – Μοναστήρι ήταν καί ό ήρωας της πολιορκίας του Άναπλιου Παπά – Αρσένης, ενίσχυσε την πολιορκία, καί κάλεσε τόν Παπαρσένη νά παραδοθή. Ό Πα­πά – Αρσένης έδωσε τήν άδεια στα γυναικόπαιδα νά παραδοθούν. “Οταν δέ αυτοί του είπαν «εσύ τί θά κάνης παπούλη;» εκείνος α­πάντησε: «’Εσείς κάνετε δτι σας παραγγέλνει ό Πασάς. Έγώ τί θά κάνω είναι δουλειά δική μου». Τήν ίδια νύχτα ο Παπά – Αρ­σένης έκανε ηρωική έξοδο μέ τα σπαθιά στά χέρια καί έσώθηκε καί αυτός καί τά παληκάρια του άπό τήν βέβαιη καταστροφή τους, άπό τόν Κεχαγιά. “Οταν τόν πρωτοείδαν μετά τήν ήρωϊκή έξοδο του άπό τήν Κατακεκρυμμένη, φίλοι του καί πολεμιστές φιλέλληνες καί τόν ερώτησαν πώς έτόλμησε μια τόσο επικίνδυνη έξοδο τόσων λίγων πολεμιστών μέσα άπό τέτοιο εχθρικό καί μαι­νόμενο στρατόπεδο, απήντησε. «Έγώ τόκανα γιατί είμαι Κρανι­διώτης μέ δυό τρύπες στή μύτη». (Ού γιάμ Κρανιδιότ μέ ντί βερε ντε χούντε) . Αυτό τό τελευταίο «δυό τρύπες στή μύτη» στά αρβα­νίτικα είναι δηλωτικό τής παληκαριας καί της αφοβίας. Λίγο αργότερα ρωτούσε τόν Παπά – Αρσένη ένα φιλέλληνας γιά τό ήρωϊκό του αυτό εγχείρημα της Κατακεκρυμμένης, εκείνος δέ του απάντησε μέ λίγα λόγια: «’Άκου δώ σιορε αυτό άν έχης καρκαλέτσι τό κάνεις, άν δέν έχεις καρκαλέτσι δέν τό κάνεις». Καρκαλέτσι στά αρβανίτικα είναι ή ακρίδα, εδώ δέ ακρίδα έννοούσε ο Παπα – Αρσένης τήν εσωτερική ψυχική παρόρμηση. Ή πάρα πάνω αρβανίτικη έκφραση σώζεται ακόμα μέχρι σήμερα. ”·._, Τό 1822 έξεστράτευσε μαζί μέ τον Νικηταρά στήν Ανατολι­κή Ελλάδα. Τον Ιούνη τοϋ 1822 άπασχολήθηκε στήν πολιορ­κία του Άναπλιού καί έγραψε πρός τόν Υπουργό της Θρησκείας Έπίισκοπο Άδρούσης Ιωσήφ τό πάρα κάτω γράμμα για νά διοριστή ηγούμενος τοΰ Μοναστηρίου του Αύγου, ό Ιερομόναχος Άνανίας. Γιά τόν διορισμό αυτό ήσαν σύμφωνοι καί ο πολύ γέρος ηγούμενος “Ανθιμος του Αύγού, καί όλη ή αδελφότητα, όπως φαί­νεται από γράμμα πρός τόν Άνδρούσης Ιωσήφ της 25 Ιούνη 1822 του ηγουμένου Ανθίμου καί τής αδελφότητας τοΰ Αύγου. Ό Παπα – Αρσένης παρά τό δτι ασχολείται μέ τήν πολιορκία τ’ Άναπλιού ενδιαφέρεται καί γιά τήν ευημερία του Μοναστηρίου του Άι. Δημήτρη Αύγού. Τό έγγραφο είναι τό πάρα κάτω: «Τω Πανσεβάστω καί Θεοφρουρήτω Μινίστρω τής Θρη­σκείας κυρίω Ιωσήφ Άνδρούσης, προσκυνητής! Εις “Αργος. Πανσέβαστε. Μετά τάς υίϊκάς μου προσκυνήσεις αναφέρω τή πανσεβάστω μοι Πανιερότητι, δτι δ έπιφέρων τό ταπεινόν μου Πανοσιολογιώτατος κύριος Άνανίας, φιλήσυχος ών, πρό ήμερων μοί έζήτησεν ίνα άπέλθη εις ενα Μοναστήρων τ’ Αύγού, σεμνυνόμενον ‘έπ’ ονόματι του Αγίου Δημητρίου όπου νά μονάση’ διό πηγαινάμενος μέ γράμμα του δούλου Σας τόν έδέχθησαν οι εκεί ενα­σχολούμενοι πατέρες μέ τάς άγκάλας άνοικτάς γράφοντες πρός μέ πολλάς ευχαριστίας όπου τούς έπροξένευσα τέτοιον σεβάσμιον άνδρα δια Ήγούμενόν τους. Διό παρακαλώ τήν Σεβασμιότητά Της, νά τόν δεχθήτε, όστις φέρει μεθ’ έαυτου καί ενα μοναχόν του αγίου Μοναστηρίου, καί νά τόν θρονιάσετε δια Χειροθεσίας, νά ήγουμενεύση κανονικώς καί ελπίζω διά των Θεοφρουρήτων Σας ευ­χών, νά ευδοκίμηση, νά γίνη καί παράδειγμα πρός τήν συνοδείαν του, εις τό νά εύαρεστήσουν τόν Θεόν. Ταύτα μεν έν τοσούτω καί προσκυνώντας Σας μένω. Τή 26η Ιουνίου 1822. Έκ πολιορκίας Ναυπλίου. Ό ύποκλινής δούλος Σας Αρσένιος Κρέστης». Έκεί όμως πού τάχτηκε φρουρός καί έπεσε ηρωικά μαχόμε­νος ο Παπά – Αρσένης ήταν ο Άγιος Σωστής στά Δερβενάκια πού στάθηκε τό σημείο τής τέλειας καταστροφής του Δράμαλη. Οι Τούρκοι ήθελαν νά ενισχύσουν με τρόφιμα τ’ Άνάπλι πού κινδύνευε νά πέση από πείνα. “Εστειλαν 150 Τούρκους στρατιώ­τες στήν Κόρινθο άπό τ’ Άνάπλι. Οι στρατιώτες αυτοί πέρασαν,γιατί ήξεραν ελληνικά καί διέλαθαν και πέρασαν στα Δερβενά­κια και ήλθαν στην Κόρινθο σαν δήθεν χωριάτες “Ελληνες. “Ε­τσι ήρθε είδηση και 150 άντρες στους Τούρκους στην Κόρινθο από τ’ Άνάπλι, για τόν κίνδυνο του Άναπλιου και του Παλαμηδιου. Μέ τους ίδιους αυτούς τους μεταμφιεσμένους Τούρκους πέ­ρασαν λίγα φορτώματα τρόφιμα για τ’ Άνάπλι, άλλα τό γεγονός ανακαλύφτηκε κα’ι σταμάτησε ό ανεφοδιασμός.
Στο Β’ μέρος όπου δημοσιεύονται τά κείμενα σχολιασμένα όσα ήταν αναγκαία, δημοσιεύεται και ενα έγγραφο τοΰ Δράμαλη πού στις 20 Τούλη 1822 έκανε στους επαναστατημένους “Ελλη­νες πρόταση παράδοσης αυτών και παράδοση των δπλων τους.
Τότε οί Τοϋρκοι ανάθεσαν στόν Δελήμπασα Δελη Αχμέτ νά άνεφοδιάση τ’ Άνάπλι. Στις 27 Νοέμβρη, λοιπόν, του 1822 ό Δε-λή Αχμέτ μέ 8.000 Δελήδες (καβαλλάρηδες) καί μέ χίλια φορ­τία έφυγε από τήν Κόρινθο γιά τ’ Άνάπλι. Στην Κουρτέσσα δη­λαδή στόν κάμπο των Κλεωνών έφθασε ό Δελήμπασης, άλλά ατά στενά Άγιονορίου, Δερβενακίων μέχρι τή Νεμέα καί τήν Στι-μάγκα τους περίμεναν οί “Ελληνες. Ό θ. Κολοκοτρώνης έδωσε διαταγή στό Νικηταρά νά πάη ο Άγιοπετρίτης Ζαχαρίας νά καταλάβη -καί νά προστατέψη τή δίοδο από τόν Άγ. Βασίλη μέχρι τόν Άγ. Σώστη των Δερβενακίων. Άλλά δυστυχώς ο Ζαχαριάς δέν επήγε στήν διαταγμένη θέση. “Ετσι ο Παπα – Αρσένης καί ο Νικηταράς βρέθηκαν κυκλωμένοι από Τούρκους πού ήξεραν Ελληνικά καί πού πέρασαν από τό αφύλακτο μέρος καί τούς κτύ­πησαν από πίσω. Ό Νικηταράς σώθηκε γιατί είχε, τις παραμο­νές, φτιάξει ένα ψηλό πρόχωμα άπό ξερολίθι. Άλλά ο Παπά -Αρσένης έπεσε. Ήταν συννεφιά τό βράδυ εκείνο καί οί “Ελλη­νες έτρωγαν γιά βράδυ. Μαζί έτρωγαν ο Νικηταράς, ό Γενναίος Κολοκοτρώνης καί ό Παπά – Αρσένης. Ό Γενναίος, βλέποντας τόν Παπα – Κρέστα νά τρώη άργά είπε: «Νά τρώμε γρήγορα. Οί στιγμές είναι σοβαρές. Οί Τούρκοι -είναι στά πόδια μας». Ό Παπά – Αρσένης απάντησε: «Φέρτε νά πιούμε. Αύριο θά πάρη τούς Τούρκους ή κατάρα». “Υστερα άπό λίγο σηκώθηκαν νά πάνε στις θέσεις τους. Τότε ο Παπά – Αρσένης γυρίζοντας πρός τόν φίλο του Νικηταρά του είπε: «Αύριο τό κεφάλι μου θά πέση έδω, άλλά σπειρί στάρι δέν θά φτάση στ’ Άνάπλι».
“υστερα άπό λίγο είπε στους στρατιώτες στόν “Αγιο Σώστη: «Άν οί Τούρκοι εφοδιάσουν τό Άνάπλι, ή Ελλάδα τά χάνει όλα” ποιος ξεύρει τί μεταβολή θά έχη ή τύχη του πολέμου. Πριν ολίγοτά ενθάρρυναν τούς στρατιώτες πού πήραν απόφαση νά πεθάνουν έκεΐ, άλλα οι Τοΰρκοι νά μή περάσουν στ’ ‘Ανάπλι- τ6 πρωί οί “Ελληνες δέν τούς διέκριναν τούς Τούρκους, γιατί είχε δμίχλη, καί δπως είπαμε, μιλούσαν ελληνικά και δεν τούς έδωσαν ση­μασία. Μόλις όμως τό κύριο σώμα των Τούρκων συγκρούστηκε μέ τούς “Ελληνες, οι λίγοι εκείνοι της εμπροσθοφυλακής έπιτεθήκανε από τα πίσω καί προξένησαν σύγχυση καί μεγάλη ζημιά.
Ό Παπα – Αρσένης καί είκοσι Κρανιδιώτες γύρω του επεσον, οπως είπαμε πάρα πάνω. “Επεσε πιο πέρα καί ό φταίχτης γιά τή συμφορά Καπετάν Ζαχαρίας. Ό Νικηταράς μόλις κατώρθωσε νά σωθη γιατί είχε προβλέψει καί είχε φτιάξει ένα ταμπούρι, δπως είπαμε, άπό ξερολίθι. Ή μάχη έξελείχτηκε καί τελικά ή νίκη στεφάνωσε τά Ελληνικά δπλα. Πριν πώ έδώ τί έγραψε ό υπασπι­στής του Κολοκοτρώνη Φώτης Χρυσανθόπουλος ή Φωτακος γιά τον ήρωϊκό θάνατο του Παπα – Αρσένη, θέλω νά προτάξω αυτό πού γράφει ο Θ. Κολοκοτρώνης μέ τό χέρι του Γ. Τερτσέτη: «δυ­ναμωθήκαμε είς τον “Αγιο Σώστη. την άλλην ήμερα τοΰ Αγίου Ανδρέου έλεγα του Αρσένη: Λάκα θά τό κάνουμε εδώ; Ό Αρ­σένης μέ είπε: τό κεφάλι μου θά μείνη έδώ, άλλα σπειρί στάρι δεν θά πανε τούτοι στ’ ‘Ανάπλι. Τό ασκέρι μου έτσάκισε άπό τά ταμ­πούρια. Έσκοτώθηκε ο Αρσένιος. Τόν πήρε ενα βόλι στό κεφά­λι καθώς έλεγε τό βράδυ».
“Οταν καταδίωκαν εκεί οί “Ελληνες τούς Τούρκους, μετά τήν στροφή της μάχης πρός τό μέρος τών Ελλήνων, ο Δελήμπασης ο επικεφαλής τών Τούρκων έγύρισε γιά τήν Κόρινθο γιατί απέ­τυχε νά περάση εφόδια καί δυνάμεις, στ’ ‘Ανάπλι. Μερικοί Τοΰρκοι είχαν αποκοπεί άπό τό κύριο σώμα τοΰυΔελήμπαση. “Εναν άπό αυτούς τόν κυνήγησε ο Φωτακος κατά δέ τό κυνηγητό αυτό σέ μια στιγμή ήλθαν καί οι δυό στά χέρια. Τότε ο Τοΰρκος γιά νά ξεφύγη άπό τόν Φωτάκο, πέταγε ενα – ένα ότι κρατοΰσε καί γιά νά ελευθερώνεται καί γιά νά άπασχολή τό διώκτη του. Μετα­ξύ τών πραγμάτων πού πέταγε καί πού μάζευε ο Φωτακος, ήταν καί ενα μεγαλύτερο βαρύ δέμα. Ό Φωτακος τό άνοιξε καί βρή­κε μέσα τό κεφάλι του Παπα – Αρσένη, καί του Σπανου του Χρυσίνα, δεμένα μέ τά μαλλιά τους. Ό Φωτακος τόσο λυπήθηκε καί ταράχτηκε άπό τό θέαμα ώστε εγκατέλειψε τό κυνηγητό τοΰ Τούρκου. Τότε ένας άλλος Τούρκος, όπως τόν είδε σαστισμένο τόν πλησίασε καί επεχείρησε νά τόν σκοτώση. Άλλά ο Φωτάκος σώ­θηκε τήν στιγμή αυτή άπό τήν άμεση επέμβαση του Λιάκου Κοσμόπουλου, του Κώτσου Βούλγαρη καί του Σπύρου Σπηλιοτόπουλου. Τήν άλλη μέρα έγινε ενταφιασμός του Παπα – Αρσένη καί του Χρυσίνα, μέ τά σώματα καί τά κεφάλια καθώς καί τώνάλλων Κρανιδιωτών ηρώων, άπό Θόδωρο Κολοκοτρώνη καί τους άλλους καπεταναίους δίπλα στο Εκκλησάκι του “Αγιου Σώστη. Άπο οικογενειακή γνώση και παράδοση γνωρίζουμε ότι ο πατέρας της μητέρας της .μητέρας μου Κωνσταντής Τσιγκιλιέρης, βιολιτζής, είχε τραυματισθή στην ωμοπλάτη κατά τη μάχη των Δερβενακίων, πιθανώτατα πολεμήσας μέ τήν ομάδα Παπα -Αρσένη.
Γιά τον Παπα – Αρσένη Κρέστα, παρ’ οτι τον είχε προκα­λέσει άλλοτε στους Μύλους ο Κολοκοτρώνης και τον είχε προσ­βάλει καί είχανε βαρεία φιλονικήσει, είπε ο Γέρος τουΜωρία: «Ή Ελλάδα μας εχασεν ενα εξαίρετο πολεμιστή και ένα ενάρετο κληρικό. Ό Παπα – Αρσένης άφησε μεγάλο κενό στόν αγώνα τοΰ Γένους, πού ακολούθησε μέ το χαμό του». Οί Κρανιδιώτες καί οί πολεμιστές καί όλοι στην Έρμιονίδα δέν μπόρεσαν ποτέ να χω­νέψουν τον τόσο πρόωρο χαμό του ήρωα συμπατριώτη και αρχη­γού τους Άρχιμ. Αρσένη Κρέστα. Γιαυτο αίτιώνται τούς Κολοκοτρωναίους. Έμεις θέλουμε νά πιστεύουμε υπερβολή τήν πλη­ροφορία πού προέρχεται άπό τά κείμενα πού έσωσε ο Α. Μποΰζος. Ό πρόωρος χαμός τοΰ πολέμαρχου Παπα – Κρέστα, οφείλε­ται βέβαια στην αμέλεια του Ζαχαρία, πού άφησε ακάλυπτη τήν περιοχή μεταξύ του “Αγ. Βασίλη καί “Αγ. Σώστη καί κτύπησαν τούς Κρανιδιώτες οί Τούρκοι πού προσπέρασαν πισώπλατα. Έ­τσι δικαιολογούνται οί βαρείες υποψίες των Κρανιδιωτών, δτι τον Αρσένη τον σκότωσαν οπως ο Δαυίδ τον Ουρία, άλλα άπο τον Ζαχαρία, μέχρι τήν απόδοση ευθύνης στον Κολοκοτρώνη, υπάρχει μεγάλη απόσταση, έκτος εάν καί άλλες γερές ή παράλληλες ι­στορικές πηγές αποδείξουν κάποτε το βάσιμο τών υποψιών. “Αλ­λως τε καί ο Ζαχαρίας σκοτώθηκε τότε. Ούτε νομίζουμε πώς στήν προκειμένη δυσκολώτατη στιγμή επαιξε κάποιο εκδικητικό ρόλο, ή διαμάχη πού πάντοτε σοβουσε μεταξύ Κολοκοτρωναίων και Υδραίων στήν οποία οί Κρανιδιώτες, έκτος άπ’ τούς Μερεμεταιους, Μανιάτες στήν καταγωγή, ήσαν πάντοτε μέ το μέρος τών Υδραίων.
Τέλος ο Φωτακος, υπασπιστής του Κολοκοτρώνη, στο βι­βλίο του «Βίοι Πελοποννησίων Ανδρών», γράφει πολλά αληθι­νά εγκωμιαστικά γιά το καύχημα του Κρανιδου, τον πολέμαρχο ήρωϊκό Ιερομόναχο, τον Παπα – Αρσένη Κρέστα.
Περισσοτερες πληροφοριες

Αργολικη Αρχειακη Βιβλιοθηκη

 Γιατι Κούδισι;

 Τωρα οι ντοπιοι που ρωτησαμε μας ειπαν πως κουσια λεγανε τα πηλινα σκευη που βαζανε το φαγητο και το Κουδισι βγαινει απο εκει γιατι στην περιοχη περνανε πηλο η ψηνανε πηλινα σκευη.

Δεν το επιβεβαιωνω ουτε βρισκω στα Αλβανικα η Τουρκικα την λεξη κουδισι η κουσια να εχει συγγενεια με πηλινα σκευη.

Στο λεξικο κουσια βρισκω τα παλιορουχα αρα δεν υπαρχει συσχετισμος. http://www.stephanion.gr/laiko_glossari_C.htm

Ο κοινοταρχης των Φουρνων κ Αντωνης Πάνου μας ειπε πως τα παλια χρονια οι γυναικες φερνανε και πλενανε τα ρουχα στο ποταμι κοντα στον δευτερο νερομυλο στην αρχη του Καταφυκιου.

Μπορει αυτο να δινει εξηγηση;

Εδω φωτογραφια του δευτερου νερομυλου στην αρχη του Καταφυκιου

Μια αλλη παραλλαγη της λεξης ειναι το μεγαλο δρεπανι που κοβει τριφυλλι http://www.hosepsi.net/html/ntopiolalia.aspx?initial=*

Ο Νερομυλος που συμφωνα με κατοικους ηταν παλια μεχρι και την δεκαετια του 1960 το συνορο αναμεσα σε Καρακασι και Φουρνους βρισκεται στο μεσο περιπου της διαδρομης του φαραγγιου εκει που ο χωματινος δρομος στριβει και αρχιζει να ανηφοριζει αφηνοντας πλεον το ποταμι στ αριστερα του.

Απο εκεινο το σημειο μεχρι το Ηλιοκαστρο (Καρακασι -μαυρο φρυδι) υπαρχει ενα πανεμορφο νεαρο πευκοδασος.

Αριστερα μας το βουνο Διδυμο και διασχιζουμε το Μαυροβουνι.

Εδω προς Ηλιοκαστρο (Καρακασι)

Συμφωνα με την μαρτυρια της κ Παπαδημητριου η οικογενεια της ειχε τα κατσικια μεχρι τον Αυγουστο στο Φραγχθι και μετα τους διωχνανε απο το Λαμπαγιανα γιατι ξεκινουσαν τα χαρουπια . Πηγαιναν λοιπον τα ζωα στην σπηλια του Αραπη απεναντι απο τον νερομυλο.

Το Μαυροβουνι ζζεζζε στα Αρβανιτικα(σε αντιθεση με το Μαλι Μπαρδι -ασπρο βουνι- απο την ελλειψη βλαστησης και τα λευκα βραχια) ηταν την δεκαετια του 1960 τελειως καμμενο απο φωτια.

Ειναι ενα νεαρο πευκοδασος( καθολου μαυροβουνι καταπρασινο ειναι )αλλα με πολυ καυσιμη υλη μαζεμενη στα σπλαχνα του. Ο αερας δυνατος και δυσκολο να σηκωσεις χαρταετους απο τους στροβιλισμους.

Σε πιθανη φωτια μονο απο τον αερα βλεπω αντιμετωπιση. Δεξαμενες ανεφοδιασμου (με κρουνους) πυροσβεστικων οχηματων και ζωνες πυρασφαλειας ανυπαρκτα.

Ειναι ενα υπεροχο δασος και θα ειναι κριμα να το χασουμε απο ελλειψη οργανωσης. Αναρωτιεμαι σε ποιο σχεδιασμο υρασφαλειας μπαινει, του Δημου Ερμιονης η Κρανιδιου και αν οι κατοικοι της Ερμιονιδας που συμμετεχουν σε ομαδες εθελοντων πυρασφαλειας εχουν συμμετασχει ποτε σε ασκηση στην συγκεκριμενη περιοχη με δυναμεις της πυροσβεστικης.

Δηλαδη για να ακριβολογω δεν αναρωτιεμαι, ειμαι σιγουρος πως τιποτα τετοιο δεν εχει γινει.

Μεσα στο δασος υπαρχουν τμηματα καθαρα με ελιες και οργωμενα κομματια και στις πλαγιες βλεπεις καλοχτισμενες πεζουλες στα εγκαταλειμενα πλεον χτηματα.

Για τον νερομυλο καταγραφω οσα ειδα και εμαθα και ειμαι ετοιμος να δεχτω και να προσθεσω περισσοτερες πληροφοριες .

Οι ντοπιοι θα βρειτε αναλυτικη καταγραφη του μυλου σε βιβλιο του ντοπιου συγγραφεα που μου απαγορευεται να αναφερω το ονομα του και τους τιτλους των βιβλιων του.

Καταγραφη επισης υπαρχει στην σελιδα 148 του καταπληκτικου βιβλιου του Γιωργου Αντωνιου Μυλοι της Αργολιδας.

Εχει καταγραψει με στοιχεια και φωτογραφιες ανεμομυλους και νερομυλους σε μια πολυ προσεγμενη εκδοση.Ειναι τιμη μου που εφτασε στα χερια μου με αφιερωση του συγγραφεα.

Ελπιζω καποια στιγμη η δημοτικη βιβλιοθηκη να κανει μια παρουσιαση της υπεροχης αυτης δουλειας (υπαρχει και βιντεο) και να κανει γνωστη στο ευρυτερο κοινο την αρχιτεκτονικη κληρονομια στην επαρχια μας.

Η παρακατω αναφορα και φωτογραφια ειναι απο http://www.tirins.gr/giorgosantoniou/anton2q.htm  Του Στέφανου Νομικού  Αρχιτέκτονα, μέλους Ινστιτούτου των Ελληνικών Μύλων (ΙτΕΜ)

Απ τη μερια μου γραφω αυτα που ειδα και τα λιγα που εμαθα ρωτωντας κατοικους της περιοχης.

Ακομα θελω να πω πως ενα σχιντο στη βαση του νερομυλου εχει γκρεμισει με τις ριζες του τον τοιχο του δωματιου που ειναι οι μυλοπετρες τοιχο που υποστηριζει ολη την κατασκευη.

Ηδη χωματα εχουν σχεδον σκεπασει τις μυλοπετρες χρειαστηκε να τα απομακρυνω για να τος φωτογραφισω και αν δεν επισκευαστει ισως ολη η υπερκειμενη κατασκευη πεσει με τον καιρο.

Σε οποιαδηποτε Ευρωπαικη χωρα το συγκροτημα αυτο θα εθεωρειτο μνημειο αρχιτεκτονικης και εργοστασιακης κληρονομιας και θα ειχε αναδειχθει. Στην χωρα μας ρημαζει.

Η παρεμβαση πρεπει να ειναι αμεση.

Ο Νερομυλος εχει μια στερνα στο πανω μερος με διαστασεις μηκος δεκα μετρα προς το ποταμι πλατος εξη μετρα και βαθος αγνωστο γιατι εχει γεμισει με χωματα και ψηλα δεντρα.

Ο πανω τοιχος προς την πλευρα του χωματοδρομου εχει πεσει μεσα στην στερνα.

 Στο Δυτικο μερος της οπου και το αυλακι υπαρχει ανοιγμα για το νερο διαστασεων περιπου 20 επι 2ο εκατοστα

 Ο νεραυλακας εχει φαρδος 60 εκατοστα στο ξεκινημα και φτανει στα 20 εκατοστα στο τελος, το βαθος του ειναι λιγωτερο απο ενα μετρο γυρω στα 80 εκατοστα, και το μηκος του γυρω στα δεκαπεντε μετρα.

 Οι τρεις οριζοντιες πετρες που ειναι χωμενες μεσα στις πλευρες δεν ξερω τι χρησιμοτητα εχουν.

Στο τελος του νεραυλακα υπαρχει η κρεμαση το χτισμενο μεσα στον τοιχο αυλακι δηλαδη που οδηγει το νερο στην φτερωτη.

Σημερα ειναι κλεισμενη με πετρες και σακουλες παλαιοτερη καταγραφη εχει γινει για σιδερενιο πλεγμα που εμποδιζει ξυλα και πετρες να πεσουν πανω στην φτερωτη.

Λιγο πριν περι τα 50 εκατοστα υπαρχει ενα κοψιμο του νερου με στρογγυλη διοδο( γυρω στα 10 εκατοστα) και υψος οσο περιπου και οι οριζοντιες πετρες που φαινωνται στην παραπανω φωτογραφια.

Στο κατω μερος υπαρχουν δυο δωματια με εισοδο δυτικα .

Το ενα αριστερα κοιταζωντας τον μυλο ειναι μικροτερο μπορει να ηταν αποθηκη η δωματιο του μυλωνα εχει ενα τετραγωνο μικρο ανοιγμα προς τον μυλο.

Το δευτερο δωματιο οπου και οι μυλοπετρες εχει ενα παραθυρο μπαινωντας δεξια προς το ποταμι διπλα του μια εσοχη στον τοιχο (ντουλαπι;) και απεναντι καμιναδα.

Τωρα ξερω πως δεν επιτρεπεται φωτια στους μυλους http://www.servis.gr/greek/ex_qa.htm αλλα μπορει να κανω και λαθος.Αριστερα οι μυλοπετρες με μεταλικο στεφανι οπως ειδα σπασμενες..

Λογικα απο κατω υπαρχει η φτερωτη ισως σε αλλη επισκεψη χωθω στο ανοιγμα που βγαινει το νερο η μπορεσω να βρω τροπο να την φωτογραφισω.

 Ενας μεγαλος κορμος εχει πεσει καθετα μεσα στο δωματιο που εχει διαστασεις περιπου τρια επι πεντε μετρα .

 Σχετικες πληροφοριες που μπορεσα να βρω γενικωτερα για τους υδρομυλους. Συγχωρηστε τα τυχον λαθη μου ελπιζω να με διορθωσετε οπου υπαρχουν και να γινει αυτο το αρθρο αρτιοτερο.

http://www.waterhistory.org/histories/waterwheels/

http://81.186.166.197/sppe/sppe2/sppe/PDFs/1417-1426_sppe.pdf

 
http://www.in.gr/Reviews/article.asp?lngReviewID=1668&lngChapterID=1813&lngItemID=1816

http://dim-palat.ima.sch.gr/water/water_theme3.htm

http://www.neromylos-nikola.gr/perigrafh_neromyloy.htm

 

LINOSΑνεβαζω φωτογραφιες απο την ανασκαφη του αρχαιολογικου χωρου στους λοφους της Κοιλαδας οπου και προγραμματιζεται το γηπεδο γκόλφ.

Περισσοτερες πκηροφορίες δεν υπαρχουν αυτη τη στιγμη μιας και η ανασκαφη ειναι σε εξελιξη.

Τις φωτο εχω παρει τον Μαρτιο του 2009.

Ο λίνος που βλεπεται δειχνει πως καποιο εργαστηρι παραγωγης υπηρχε στον οικισμο (κρασί πιθανα;).Ενας μικροτερος λινος που ηταν διπλα στο πηγαδι του Παυσανια (δεν αναφερεται στις περιηγησεις αλλα οι κατοικοι ισχυριζονται πως ο Παυσανιας το κατεγραψε) στα Διδυμα και ειναι ολοκληρος σε φωτογραφία στο βιβλιο του κ Γκατσου εχει πλεον σπασει και τα κομματια λειπουν.Εδω φωτογραφία του λινου Διδυμων απο τον χειμωνα 2009

Βαση Ληνού στα Διδυμα

Υπαρχει και δευτερη ανασκαφη στην περιοχή για την οποια θα γραψω σε επομενο ποστ.

Οι ανασκαφες αυτες απο οσο γνωριζω δεν περιλαμβανονται στην μελετη για την οικοτουριστικη (πολιτιστικη )διαδρομη Δημου Κρανιδίου κοστους τριων εκατομμυριων ετυρώ.

Στο θεμα εχει αναφερθει στο παρελθον και ο (με καταγωγη την Κοιλαδα ) ευρωβουλευτης του ΚΚΕ κ Γιωργος Τουσσας.

Τρίτη 28 Οχτώβρη 2008
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ <!—->Σελ. /32 Πρώτη σελίδα Προηγούμενη σελίδα Επόμενη σελίδα Τελευταία σελίδα
ΡΕΠΟΡΤΑΖ
ΔΗΜΟΣ ΚΡΑΝΙΔΙΟΥ ΝΟΜΟΥ ΑΡΓΟΛΙΔΑΣ
Ξενοδοχεία και γήπεδο γκολφ σε αρχαιολογικό χώρο!

Υπόμνημα του ευρωβουλευτή του ΚΚΕ Γ. Τούσσα, με θέμα την καταπάτηση από ιδιώτες και επιχειρηματικούς ομίλους δασών και γενικότερα δημόσιων εκτάσεων και τα προβλήματα των κατοίκων της περιοχής

 

Λεκάνη όπου πετάγονται ανεξέλεγκτα τα βοθρολύματα. Κοντά στο βιολογικό καθαρισμό που υπολειτουργεί

Σε οδυνηρές συνέπειες για τους εργαζόμενους, συνολικά τους κατοίκους και το περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής του Δήμου Κρανιδίου στην Αργολίδα, έχει οδηγήσει η ασύδοτη δράση ιδιωτών και επιχειρηματικών ομίλων. Η καταστροφή και καταπάτηση δασών και δημόσιων εκτάσεων, η κατασκευή ιδιωτικών λιμανιών και εξοχικών κατοικιών, η ανεξέλεγκτη επέκταση των μονάδων ιχθυοκαλλιέργειας, είναι ορισμένες μόνο από τις επιπτώσεις της καταστροφικής πολιτικής που ασκείται στην περιοχή. 

Το θέμα φέρνει, με υπόμνημά του, ο ευρωβουλευτής του ΚΚΕ Γιώργος Τούσσας, που αποστέλλει τόσο προς την ελληνική κυβέρνηση όσο και προς την ΕΕ. Θέμα έχει την «καταπάτηση από ιδιώτες και επιχειρηματικούς ομίλους δασών και γενικότερα δημόσιων εκτάσεων και τα προβλήματα των κατοίκων της περιοχής».

Εξαρχής, σημειώνεται: «Τα υπουργεία Εσωτερικών, Οικονομίας και Οικονομικών Ανάπτυξης, ΠΕΧΩΔΕ, Πολιτισμού, καθώς και οι αρμόδιες υπηρεσίες της Περιφέρειας και της Νομαρχίας, δε λαμβάνουν κανένα μέτρο προκειμένου να σταματήσουν τις παράνομες δραστηριότητες των ιδιωτών και των επιχειρηματικών ομίλων που δραστηριοποιούνται στις υδατοκαλλιέργειες, στον τουρισμό και στις αγοραπωλησίες γης στο Δήμο Κρανιδίου».

Ανεξέλεγκτη δράση επιχειρηματιών

 

Το αρχαίο ελαιοτριβείο, που ανακαλύφθηκε πρόσφατα από ανασκαφές, όπου οι ιδιώτες θέλουν να κατασκευαστεί γήπεδο γκολφ!

«Πρωταγωνιστής» στο δήμο Κρανιδίου της διαρκούς περιβαλλοντικής καταστροφής είναι η εταιρεία «MIND COMPASS OVERSEAS LTD». Κατασκευάζει Μονάδα Αφαλάτωσης στο λιμάνι της Κοιλάδας (σ.σ.: δημοτικό διαμέρισμα του δήμου Κρανιδίου). Εκεί, περιλαμβάνεται η κατασκευή υποθαλάσσιων και χερσαίων αγωγών και η σύνδεσή τους με το «γκολφ» των ξενοδοχειακών μονάδων και τη δεξαμενή του Δήμου Κρανιδίου. Ανεγείρει ξενοδοχειακές μονάδες. Κατασκευάζει «γκολφ» 18 οπών στην περιοχή «Δέλπριζα» του ίδιου δήμου. Στην περιοχή που έχει επιλεγεί από την εταιρεία να κατασκευαστεί το εργοστάσιο αφαλάτωσης, βρίσκεται η αρχαία πόλη Μάσσητος και ο αναγνωρισμένος υδροβιότοπος «Ελος Κοιλάδας υπ’ αριθμ. 251292000», γι’ αυτό και χρειάζονται αυξημένα μέτρα προστασίας της περιοχής. 

Τα αρμόδια υπουργεία δεν απαντούν ουσιαστικά στις Ερωτήσεις της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΚΚΕ για τις παραπάνω δραστηριότητες. Δεν απαντούν για την ανταλλαγή δημόσιας έκτασης, που έγινε μεταξύ του δήμου Κρανιδίου και της εν λόγω εταιρείας. Δεν απαντούν ούτε για την αξιοποίηση της Εγκατάστασης Επεξεργασίας Λυμάτων (ΕΕΛ) του δήμου και του τελικού προϊόντος επεξεργασίας των λυμάτων, του νερού, για τις ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις της.

Οπως σημειώνεται σχετικά στο υπόμνημα του ευρωβουλευτή του Κόμματος, «τα υπουργεία, από κοινού με τους αρμόδιους φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης, αποκρύπτουν ότι σε απόσταση ελάχιστων μέτρων από την υπολειτουργούσα ΕΕΛ στον Κάμπο του Κρανιδίου λειτουργεί επίσης παράνομα χωματερή, όπου ανεξέλεγκτα βυτιοφόρα αυτοκίνητα μεταφέρουν βοθρολύματα, με αποτέλεσμα να έχει δημιουργηθεί λεκάνη τοξικών υγρών, προκαλώντας ανυπόφορη δυσοσμία και ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα της περιοχής, με οδυνηρές συνέπειες για τη δημόσια υγεία των κατοίκων και το περιβάλλον». Κανένα πρακτικό μέτρο

EKSKAFES

KENTRIKH ANASKAFH

KENTRIKO

KENTRIKO2

PYTHOS

SKAMA

SKAMA2

Απο τον αρχαιολογικο χωρο . Λειβαδι με ανθισμενη αγρια ροκα.

Στο βαθος ο κοκκινοβραχος και πισω το Μαλι μπαρδι.Μπροστα αποθηκες και ο δρομος Κρανιδιου Κοιλαδας.Δεξια το Κρανιδι.

Aγρια ροκα

Αρχαιολογικοι χωροι Κοιλαδας

Πριν από κάμποσα χρόνια( πάνω από δεκαπέντε) σε δημοτικές εκλογές  κάποιοι συμπολίτες μας πέταξαν τρυκακια στους δρόμους του Κρανιδίου

Υπογραφή ομάδα Ιαπώνων, cf84cf81ceb9ceba2

cf84cf81ceb9ceba1Δεν κατάλαβα τότε γιατί (το ίδιο και πολλοί άλλοι) που κολαγε αυτη η υπογραφή.

Ποια ήταν η ομάδα Ιαπώνων και πως συνδέεται με το χωριό μας;

 

http://sansimera.gr/archive/articles/show.php?id=428&feature=Japanese_team

 

fvto-cf81ceb5cf80cebfcf85cebbceb7Ο Εμμανουήλ Ρεπουλης  γεννήθηκε στο Κρανίδι το 1863 (συνομιληκος του Βενιζέλου γενν 1864)   και είχε άλλα έξι αδέρφια.

Πατέρας του ο Παντελής Ρέπουλης (η Λιεπουρης=λαγος στα αρβανίτικα) και μητέρα του η Παρασκευή Λάμπρου.

Τελείωσε το Γυμνάσιο στο Ναύπλιο και την Αθήνα, βρέθηκε στο πλάι του Βενιζέλου στην Ελλάδα αλλά και την Νίκαια το Μονακό το Παρίσι στα 1920-1922 , για να γυρίσει εκλεγμένος ξανά  βουλευτής το 1923, στο χωριό του και να πεθάνει ένα χρόνο αργότερα το στις 13/05/1924 από καρδιά σε ηλικία 61 χρονών.

Εις το Κρανίδι λοιπόν.Να μάθουμε άλλοτε να μην περιφρονούμε τα Κρανίδια μας,οι μάταιοι άνθρωποι.Να καταλάβουμε ότι τα Κρανιδια του καθενός μας είναι το παν.Τα Κρανιδια που μας έβγαλαν δικαιούνται και να μας παίρνουν.(Κείμενα  Σελ 14 )

Και πως τον πήρε το Κρανίδι αυτόν τον κοσμογυρισμένο, τον βουλευτή της ομάδας των Ιαπώνων,τον αρχισυντάκτη της Ακροπόλεως που η πένα του άνοιξε τον δρόμο προς την επανάστασιν του 1909 (Θ Γρηγορίου Κείμενα σελ 11), http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%AF%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%B1_%CF%83%CF%84%CE%BF_%CE%93%CE%BF%CF%85%CE%B4%CE%AF  το δεξί χέρι του Βενιζέλου στην εποχή της παντοδυναμίας του,τον υπουργο εσωτερικών της χώρας για τρια χρόνια;

Ουδεμία έχω άξια λόγου περιουσία …..Δεν έχω να διαθέσω παρά μόνο τα έπιπλα και σκεύη της κατοικίας μου…ο αδερφός μου Κοσμάς Π Ρεπουλης κρατών δι εαυτόν όσα βιβλία θελήσει … (Κείμενα Διαθήκη σελ 235)

 

Το 1985 η ανάγκη για δουλειά με έφερε στο σπίτι του κ Παντελή Ρεπουλη και της συζύγου του. Κάθε πρωί πήγαινα σπίτι τους και με το λευκό αγροτικό τους πηγαίναμε στα χτήματα τους στο Λουτρό να μαζέψουμε ελιές.

 cf83cf80ceb9cf84ceb9-cf81ceb5cf80cebfcf85cebbceb7-cebccf80cf81cebfcf83cf84ceb1

Τότε δεν υπήρχαν μετανάστες και δουλεύαμε και εμείς οι Έλληνες εργάτες.

Ευγενικοί άνθρωποι με το κολατσο τους, καλοπληρωτές, αξιοπρεπείς.

Ο κ Παντελής έφυγε πριν από εφτά χρόνια η σύζυγος του πάνω από 80 χρονών ζει πια στην Αθήνα.Το σπίτι κλειστό.

Πολλά χρόνια αργότερα στον γάμο μου ο Δήμαρχος κ Καμιζής που μας πάντρεψε στο Δημαρχείο Κρανιδίου μας έκανε δώρο κάποια βιβλία εκδόσεις του Δήμου.

Ανάμεσα τους και τα ΚΕΙΜΕΝΑ του Εμμανουήλ Ρέπουλη.

Διαβάζω στη σελίδα 249 μια περιγραφή για την ημέρα της κηδείας του την Πέμπτη 15 Μαΐου 1924.Είχε πεθάνει δυο μέρες πριν.

…Μπήκα προς το χαμωγειο,το ξεπατωτο κελάρι δεξιά στην αυλή.Μια χωρική εδερνόταν με ξεπλεχτα μαλλιά και έσκουζε κι εμοιρολογουσε αρβανίτικα….

Κι από τους χρόνους τους παλιούς

Θα βρεις Μανώλη εκεί που πας

Ανθρώπους πονεμένους

Που κάμανε στον τόπο τους καλό…

Κώστας Αθάνατος

(Κώστας Καραμούζης 1896 – 1966).

 

Αυτό το δίπατο σπίτι πήρε άλλη μορφή στα μάτια μου.

cf83cf80ceb9cf84ceb9-cf81ceb5cf80cebfcf85cebbceb7-2

 

Είδα υπουργούς και στρατιωτικούς στην αυλή είδα ένα στεφάνι με αγριολούλουδα και μια χάρτινη κορδέλα Η κοινότης Κοιλάδος.

 diauhkh

Εκλέχθηκε βουλευτής Ερμιονίδας το 1899 σε ηλικία 36 χρονών  ήδη εννέα χρόνια πριν  αρχισυντάκτης ( μαχητικός και αδέκαστος) της Ακροπόλεως .

Το 1903 αποτυγχάνει να εκλεγεί βουλευτής  αλλά το 1905 όταν ξαναεκλεγεται προσχωρεί στους Ιάπωνες.

Από το 1910 και μετά η ζωή του ταυτίζεται με του Ελευθερίου Βενιζέλου.

Γεν Γραμματέας του υπουργ Οικονομικών επι Γεωργιου Θεοτοκη  http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%93%CE%B5%CF%8E%CF%81%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%98%CE%B5%CE%BF%CF%84%CF%8C%CE%BA%CE%B7%CF%82 (από όπου παραιτήθηκε μη δεχόμενος την φαυλοκρατία  και τις επεμβάσεις στο έργο του το 1903).

Διοικητής του υπουργ εσωτερικών 1910-1915,

Γενικός διοικητής Μακεδονίας,Υπουργός Οικονομικών το 1915,

Υπουργείο εσωτερικών 1917-1920.

….και όσα μετρητά θέλουν τυχόν ευρεθεί κατά την ημέρα του θανάτου μου,πενιχρά περισσεύματα εκ του υπουργικού μισθού μου ,ατινα όμως αν δεν ευρεθούν αυτό θα σημαίνει ότι δεν θα υπάρχουν διατιθέμενα εις τας καθημερινας  αναγκας του βίου μου.

(Κείμενα Διαθήκη σελ 235)

Τι να πει κανείς το ίδιο το σπίτι του μιλαει γι αυτόν τον ιδεολόγο της πολιτικής.

Το σπίτι και ο τάφος του στο νεκροταφείο του Κρανιδίου έκτο κυπαρίσσι από την είσοδο αριστερά.

 

cf84ceb1cf86cebfcf82 

Ποιος θα γυρνούσε μια κινηματογραφική  ταινία για την ζωή αυτού του ανθρώπου.

Τι ρόλο έπαιξαν οι γυναίκες στην ζωή αυτού του γεμάτου πάθος και ανιδιοτέλεια ρομαντικού επαναστάτη.

Τι στάση κράτησε αυτός ο υπέρμαχος της μεγάλης ιδέας απέναντι στο ειρηνιστικό αντιπολεμικό σοσιαλιστικό κίνημα.

Γιατι την βουλη του 1917 την λεγανε των Λαζαρων;(1917-1920 Υπουργ Εσωτερικων)

Ποια η θέση του για την αποστολή Ελληνικού στρατού (24.000 αντρες) στην Κριμαία το 1919 για να πολεμήσει ενάντια στην Σοβιετική ένωση αυτός ένας φιλελεύθερος του πνεύματος.Την διαθηκη του την γραφει εννεα μηνες αργοτερα και δηλώνει πως δεν εχει προσωπικο πλουτο.Και το δηλώνει θελοντας να ξεκαθαρισει την σχεση του με το χρήμα.

 Ποια η σχέση του με την θρησκεία και την εκκλησία.Ας μην ξεχναμε πως το 1916 ο τοτε αρχιεπισκοπος εχει αναθεματισει τον αρχηγο του Βενιζέλο στο πεδιο του Αρεως.

Σωστά  κατηγορήθηκε σαν πολιτικά υπεύθυνος (αντιπρόεδρος της κυβέρνησης) για την δολοφονία του Ίωνα Δραγούμη;(Για τον Δραγουμη ψαξτε στα νεοφασιστικα blog τον εχουνε θεο τους.) Αυτος δεν συνελλαβε ολους τους ηγετες της αντιβενιζελικης παραταξης και τους προστατευσε απο το εξοργισμενο πληθος μετα την αποπειρα δολοφονιας του Βενιζέλου το 1920;

cf86cf89cf84cebf-cf81ceb5cf80cebfcf85cebbceb7cf82-2

 

http://www.fhw.gr/chronos/13/gr/domestic_policy/facts/index.html

 

http://istorika-8emata.blogspot.com/2008/02/blog-post_29.html

 

http://alphalinenet.wordpress.com/2009/03/21/%CF%81%CE%AD%CF%80%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%B7%CF%82-%CE%B5%CE%BC%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CF%85%CE%AE%CE%BB-1863-1924/

 

Αυτη ειναι μια πρώτη κατάθεση απο την μεριά μου οσων λιγων μπορεσα να βρώ για αυτο το σημαντικο τεκνο της πολης μας.Ελπιζω ο διαλογος μεσα απο τα ιστολογια να συνεχίσει μαρτυρίες και πληροφορίες να καταγραφούν ετσι που το πορτρετο του να σκιαγραφηθει με μεγαλυτερη ακρίβεια.

Περα απο  εξιδανικευσεις και ωραιοποιήσεις προκειται για μια απο τις σημαντικοτερες ιστορικες περιοδους της χωρας μας και ο Κρανιδιώτης Ρεπουλης ηταν ενας απο του πρωταγωνιστες αυτης της περιόδου

Η σεμνοτης του ανδρος απαιτει να μιλησουμε περισσοτερο για αυτον.

Η ζωη του να διδασκεται στα σχολεια της Ερμιονιδας μιας και ειναι απο τους σημαντικοτερους πολιτικους που εβγαλε η επαρχία μας.

 

 

Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρακολουθώ την ιστοσελίδα ¨ιστορική Ερμιονίδα¨. Με συγκινεί το ενδιαφέρον  και η αγάπη σας για τον τόπο μας και σας συγχαίρω για τον  τρόπο που τον προβάλλετε.

Το τμήμα « Βιβλία για την Ερμιονίδα» θεωρώ πολύ σημαντικό και πιστεύω ότι πρέπει να υπάρχει μια ολοκληρωμένη βιβλιογραφία για την περιοχή μας, γνωστή και προσιτή σε όποιον επιθυμεί. Σας ενημερώνω ότι το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Ερμιόνης έχει συγκεντρώσει στη βιβλιοθήκη του όλα τα σχετικά βιβλία και δημοσιεύματα,  ενώ συνεχώς παρακολουθούμε και  ενημερωνόμαστε  για ό,τι νεότερο.

Δεχθείτε λοιπόν, παρακαλώ, και τη δική μου μικρή συμβολή στη βιβλιογραφική μας ενημέρωση για την Ερμιονίδα μαζί με κάποια προσωπικά μου σχόλια.

- Συμφωνώ απόλυτα ότι τα 4 βιβλία – το Σταυροδρόμι του Άδωνι Κύρου, η  Ερμιονίδα της Παϊδούση και τα δύο βιβλία του Βασίλη Γκάτσου –  μοναδικά  και θεμελιακά για τη γενική ιστορία και τον πολιτισμό της Ερμιονίδας  θα πρέπει να υπάρχουν σε όλες τις βιβλιοθήκες , δήμων, σχολείων, πολιτιστικών κέντρων της επαρχίας μας. ( Δε θα έλεγα το ίδιο για τις « Μνήμες Ερμιονίδας» του Γ. Τσιμάνη, βιβλίο κατώτερο των αξιώσεων μιας επιστημονικής συγγραφής.)

- Τα « Κορινθιακά» του Παυσανία, κύριο σύγγραμμα για την αρχαία Ερμιονίδα. Eκτός όμως από το αρχαίο κείμενο θα συνιστούσα  την έκδοση της « Εκδοτικής Αθηνών» του 1975, όπου ο Ν  Παπαχατζής έχει κάνει τη μετάφραση και πλήθος από σχόλια και σχεδιαγράμματα που διευκολύνουν την κατανόηση του αρχαίου περιηγητή.

- Ας προσθέσουμε στη βιβλιογραφία μας μια εξαιρετική μονογραφία που εξέδωσε το 2002 η περιβαλλοντική ομάδα του Γυμνασίου Κρανιδίου « το Φράγχθι», σελίδες 30, μεγάλου μεγέθους, με πολλές έγχρωμες φωτογραφίες. Ιδιαίτερα πρέπει να γνωρίζουμε και να τιμούμε  τέτοιες προσπάθειες των παιδιών μας.

- Και μια και έφερε ο λόγος το Κρανίδι: Για τη νεότερη ιστορία του ας μην αγνοούμε το βιβλίο του  μ. μητροπολίτη Παντελεήμονος Καρανικόλα : « Το Κρανίδι – κομμάτια από τη χαμένη ιστορία του ».( Κόρινθος, 1980.) Δεν είναι ακριβώς ιστορική συγγραφή, απλώς δημοσιεύονται έγγραφα από αρχεία κρανιδιώτικων οικογενειών με πολλές αμφισβητούμενες πληροφορίες. Ο μελετητής της ιστορίας του Κρανιδιού όμως πολλά στοιχεία μπορεί να αντλήσει .

-Αντίθετα, το εξαίρετα τεκμηριωμένο επιστημονικό βιβλίο « Το προσκύνημα της Ερμιονίδας»1994, που αναφέρεται στη μονή των Αγίων Αναργύρων  έχουν γράψει τρεις  εκλεκτοί επιστήμονες: Ο κ. Απόστολος Γκάτσος το ιστορικό μέρος,  ο Γιώργος Προκοπίου την αρχιτεκτονική, και ο Ιωάννης   Γκερέκος τις τοιχογραφίες του καθολικού.

-΄Οσο για την  Ερμιόνη, την αρχαιότερη πόλη της Ερμιονίδας, έχουμε ιδιαίτερη βιβλιογραφία.

Δεν θέλω όμως να κάνω κατάχρηση του χώρου της ιστοσελίδας σας. Αν το επιθυμείτε, θα συνεχίσω.

- Και κάτι ακόμα:  Για το κάστρο της Θερμησίας έχετε υπ’ όψη σας μια πολύ καλή μονογραφία του φιλολόγου Λίνου Μπενάκη, δημοσιευμένη παλιά στον «Κόσμο των Μεταλλείων»; Υπάρχει σε φωτοτυπία, αν θέλετε σας τη στέλλω.

   Φιλικά   Ήρα Φραγκούλη- Βελλέ, φιλόλογος, Ιστορικός.
 
                                                          
 
                                                                          Φιλικά
                                     Με κάθε διάθεση για συνεργασία
                                          
                                                                        Ήρα Φραγκούλη- Βελλέ
                                                                               Φιλόλογος
                                            Πρόεδρος του ΙΛΜΕρμιόνης

Aπο μια τρομερη συμπτωση αναλογο αρθρο σηκωσε χθες η Αργολικη Αρχειακη Βιβλιοθηκη

http://alphalinenet.wordpress.com/2009/03/21/%CF%81%CE%AD%CF%80%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%B7%CF%82-%CE%B5%CE%BC%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CF%85%CE%AE%CE%BB-1863-1924/  

Στηριζεται στο αντιστοιχο κειμενο της Βικιπαιδεια που πρεπει να δηλωθει αποτελει coppy and paste στο μεγαλυτερο κομματι του ,του εισαγωγικου σημειωματος (σελ 11-15) της κ Λενετα Στρανη συγγραφέως και επιμελήτριας της εκδοσης του Δημου Κρανιδίου ΚΕΙΜΕΝΑ επιστολες αρθρα ομιλίες (2001) βιβλιο απο το οποιο πηρα και εγω τα περισσοτερα για αυτο το ποστ.

Ειναι μια πρωτη προσπαθεια να συγκεντρωθει υλικο για τον Εμμανουηλ Ρεπουλη εκδοθηκε σε δυο χιλιαδες αντίτυπα και φανταζομαι μπορειται να βρειτε μεσω του Δημου Κρανιδίου τηλεφωνο 2754360000

ΡΕΠΟΥΛΗΣ

 

 

 

icf80ceb1cf85cf83ceb1cebdceb9ceb1-cf80ceb5cf81ceb9ceb7ceb3ceb7cf83ceb9cf821

cf80ceb1cf85cf83ceb1cebdceb9ceb1cf822

cf80ceb1cf85cf83ceb1cebdceafceb1cf823

cf80ceb1cf85cf83ceb1cebdceafceb1cf824

periodiko

Πολυ ενδιαφερουσα και καλαισθητη εκδοση.Το πρωτο τευχος Ιανουάριος 2009 μολις εφτασε στα χερια μου.Η ομαδα γνωστη.Βιβή Σκούρτη,Λίνος Μπενάκης ,Γιάννης Σπετσιώτης,Κώστας Τσεφαλάς,Σταματης Δαμαλίτης,διορθωση κειμενων Τίνα Αντωνοπουλου Αντωνης Ζαραφωνίτης.Αναζητηστε το διανεμεται δωρεάν.

Αρθρα

Αποστολος Γκάτσος Η Ερμιονη εδρα της κυβερνησεως κατα τα πρωτα ταραγμενα χρόνια της επαναστασης

Λινος Μπενακης Εναε λησμονημενος σπουδαιος Αμερικανος Φιλέλληνας (Georges Jarrvis)

Γιάννης Σπετσιώτης Ο κοσμος των παιχνιδιών οι σβουρες

Κωστας Τσεφαλας Ερμιόνη και βροχή

Παρασκευη Σκουρτη Φαροι θαλασσες και ελπιδες

Βιβη Σκουρτη,Σοφια Μελλου Τσαμαδου Γευστικες αναφορες και αναμνησεις

Σταματης Δαμαλίτης Εν Ερμιόνη

Posted by: makis | March 1, 2009

Σπήλαιο Φράγχθι- Franchthi cave

Με το Σταυροδρόμι του Αργολικου το βιβλίο του Αδωνι Κυρου (δυστυχώς εξαντλημενο πιά ) εχω μια στενη σχεση απο τοτε που βγηκε το 1990.Αν δειτε το βιβλιο θα καταλαβετε.Ειναι ταλαιπωρημενο το κακομοιρο διαβασμενο ξανα και ξανα δανεισμένο ταξιδεμενο σε βουνα και ραχουλες της επαρχίας μας.

Δεν με γοητευει μονο ο πλουτος των πληροφοριών αλλα και η μορφή γραφής που σε παρασύρει χωρίς τους κουραστικους σχολαστικισμούς σε μια υπεροχή περιπετεια σε ενα ταξιδι στο παρελθόν.

Ενα βιβλιο που θα μπορουσε και θα επρεπε να διδασκεται στα σχολεια της Ερμιονίδας μπας και βγουνε στο μελλον δυο τρεις συνεχιστες αυτης της προσπαθειας.

Και τα γραφω ολα αυτα οχι για να υποτιμησω το εργο του κ Γκάτσου  η της κ Παιδουση Παπαντωνίου που για μενα ειναι εξ ισου σημαντικο αλλα για να καταγραψω πως ο τροπος γραφης του κ Κυρου ειναι πιο κοντινος σ εμένα.

Ειναι κρίμα που το βιβλίο του οπως και το βιβλίο του κ Γκατσου δεν εχουν μεταφραστει στα Αγγλικά για να γινουν κτήμα της παγκοσμιας κοινοτητας

Το 1959 λοιπον ο κ Κυρου βρηκε οπως γραφει στην σελίδα 40 του βιβλιου του, κομματια νεολιθικης κεραμικης μπροστα στο σπηλαιο.

Ειδοποιησε αρχαιολογικη υπηρεσία και Μουσειο Αθηνων αλλα…..

Το 1966 οταν ο Λιβανός επαιρνε χωμα για την Κορωνίδα ειδοποιηθηκαν απο τον Κυρου οι Michael Jameson  και  Thomas Jacobsen που εκαναν ανασκαφες στον αρχαιολογικό χωρο στο Πορτο Χελι πηγαν εκει και το κουβαρι αρχισε να ξετυλίγεται.

Το σπήλαιο εχει βαθος 150 μετρα  και πλατος εισόδου 30 μετρα.ΣΤ.ΑΡ

skitso-cf86cf81ceb1ceb3cf87ceb8ceb9

Γιατι Φραγχθι ομως;Αυτη η ονομασία παντα μου κινουσε την περιεργεια.Δεν ακουγεται Ελληνικη.Η εξηγηση που δινει η κ Παιδουση Παπαντωνίου ειναι πως προερχεται απο την Αλβανικη λέξη μικρός Φραγκος (σελ 74 /Η Ερμιονιδα ανα τους αιώνες) ΕΡ.ΑΙ

Frengu= Φραγκος  ,Γαλλος,/Frengthi = ο μικρός Φραγκος.Και παλι γιατι ονομαστηκε ετσι το σπηλαιο ;Σίγουρα οι Φραγκοι περασαν σαν κατακτητες  απο την Ερμιονίδα 1212-1388 μΧ  πριν τους Ενετους και τους Τουρκους (1540 και 1715) αλλα τι εδεσε μεσα στην ιστορία την σπηλια αυτη με τον μικρό Φραγκο Και μαλιστα με την Αλβανικη ονομασία  οταν οι Αλβανοι ηρθαν στα 1500 περίπου στην περιοχή εκατο χρόνια αφου οι Φραγκοι ειχαν διωχτει απο τους Ενετούς;

ceb1ceb9ceb8cebfcf85cf83ceb12-ceb2cf81ceb1cf87cebfceb9-cebbceb5cf85cebacebfceb9

Oi δύο φωτογραφίες ειναι απο την κορφή της πεσμένης οροφής στην θεση του μεγαλου φωτιστικου προβολέα και δειχνουν την δευτερη αιθουσα του σπηλαιου οπου και η μικρή λίμνη

Στο βαθος ενα ακομα κομματι που εχει πεσει η οροφή και αριστερα κατω ειναι η λιμνουλα.Εδω φωλιαζουν πολλα περιστερια και το εδαφος ειναι γεματο κουτσουλιές.

Μεσα στην λιμνη πριν απο καποια χρόνια ηταν ενα μεγαλο μαυρο  φίδι (χελι ισως) πανω απο εναμιση μετρο.Δειχνει αυτο καποιο υπογειο περασμα;

Στηνν κλασσικη αρχαιότητα 5ος-4ος αιωνας λατρευονταν εδω χθόνιες θεοτητες  και βραθηκαν στον βυθο της λιμνης αγγεια και πηλινα ειδώλια ΣΤ.ΑΡ

cf80ceb7ceb3ceb7-cebdceb5cf81cebfcf8d-cf83cf84cebf-cf86cf81ceb1ceb3cf87ceb8ceb9

Το νερο ειναι παγωμενο και γλυφό.Παντως δεν ειναι θαλασσα.Η λίμην ειναι εμνα μετρο κατω απο την επιφανεια της θαλασσας ΕΡ. ΠΟ σελ 19

Αν βρεθειτε εκει την καταλληλη στιγμη που πεφτει το φως του ηλιου θα απολαυσετε ενα τυρκουαζ μοναδικό και θα δειτε πολυ καθαρά τις πετρες και το βαθυτερο σημείο της λιμνης.Ηταν αραγε και παλιά αυτο το μεγεθος της η μηπως ηταν μεγαλύτερη και τωρα καταπλακωθηκε απο πετρες και χωματα.

ceb1ceb9ceb8cebfcf85cf83ceb1-2-cf80ceafcf83cf89-ceb5cebecebfceb4cebfcf82

Η καταβαση στην δευτερη αιθουσα δεν ειναι παντα ευκολη.Μεγάλα συμπαγη κομματια της οροφής εχουν κατσει στον πυθμένα.Διακρίνωνται στο βαθος σαν κομματια μαρμαρο.

Η σπηλιά ειναι γεματη περιστερια .Βλαστηση στα πιο απιθανα σημεία.

Ο δεξιός τοιχος της δευτερης αιθουσας καταμαυρος απο κατω προς τα πανω.Ειναι οι χρωνματισμοι των πετρωματων ειναι καπνος απο φωτιά ;Παντως αν ειναι φωτιά μου φαινεται δυσκολο να πηγαν συγχρονοι για κατασκηνωση σε αυτο το σημειο οταν μπορουσαν να εχουν προσβαση στην μπροστινη αιθουσα.Αντιθετα ειναι πιθανο οι πρωτοι κατοικοι να ειχαν την εστια τους κοντα στο νερό παρα μπροστα στην εισοδο.

cebcceb1cf85cf81ceb9cf83cebcceadcebdcebf-cf84cebfceb9cf87cf89cebcceb1-2-ceb1ceb9ceb8cebfcf85cf83ceb1

ceb1ceb9ceb8cebfcf85cf83ceb1-2-cf83cf80ceb7cebbceb9ceaccf82

Η πεσμενη οροφη της σπηλιάς  που πρεπει να σκαρφαλώσεις για να βρεθεις στην δευτερη αιθουσα.Εκει που ειναι τα βραχια ειναι περιπου το ενα τριτο της σπηλιάς.Οι ανασκαφές εχουν γινει σε αυτο το τμημα που βλεπετε.

ceb5ceb9cf83cebfceb4cebfcf82-cf83cf80ceb7cebbceb9ceaccf82-1

Και εδω πολλα περιστερια και στανες βοσκών με αρκετη κοπρια στα αριστερα.Ισως γι αυτο οι ντοπιοι την λενε και η σπηλια του Κυκλωπα. Η λαικη φαντασία ισως εκανε την Κορωνίδα τον βραχο που πεταξε ο Κυκλωπας στον Οδυσσεα.Αλλη παραδοση λεει για ενα ψαρα που εκανε πυροφανι εξω απο την σπηλιά και μεσα στον βουρκο βρηκε ενα μεγαλο ανθρωπινο κρανίο που μονο σε γιγαντα μπορουσε να ανοικει.

Το φως του ηλιου ζωγραφίζει τους βραχους τονιζοντας διαφορετικες μορφές αναλογα με την ωρα.

ceb5ceb9cf83cebfceb4cebfcf82-cf83cf80ceb7cebbceb9ceaccf82-cf86cf89cf822

Πηλινα αγγεία της Μεσης Νεολιθικης εποχής  5800-5300 βρισκονται μαζί με τα υπολοιπα ευρηματα στο μουσείο του Ναυπλίου.Δυστυχώς δεν μπορω να σηκωσω φωτογραφίες γιατι οι νομοι ειναι εξοντωτικοι.

Η οροφή .Πετρωματα που επεσαν σαν μπλοκια μετα τον σεισμό.

cebfcf81cebfcf86ceb7-ceb2-ceb1ceb9ceb8cebfcf85cf83ceb1

Σταλακτίτες και ομορφα χρωματα στην εισοδο της πρωτης αιθουσας

cebfcf81cebfcf86ceb7-cf86cf81ceb1ceb3cf87ceb8ceb9

Δεξιά η εισοδος και μπροστα ο δευτερος χωρος ανασκαφής

cebfcf81cf85ceb3cebcceb1-2

Η τρυπα του δευτερου χωρου ανασκαφης.Ο κ Γκάτσος εχει μια αναφορα στην σελίδα 28 του βιβλιου του ΕΡ. ΠΟ που ποτε δεν σκεφτηκα.Αν δεν οργανωθουν νεες ανασκαφες και καταρευσουν τα τοιχώματα των ταφρων θα ανακατευθουν τα χωματα και οι αιωνες ξκαι θα χαθουν πιθανα πληροφορίες που εμειναν ανεγγιχτες για χιλιαδες χρόνια προστατευμενες στην σπηλιά.

cebfcf81cf85ceb3cebcceb1-ceb1cebdceb1cf83cebaceb1cf86ceaecf82-1

Η εισοδος της σπηλιάς το σουρουπο μπροστα μεσα στη θαλασσα  κτισματα και δεξιά η θαλασσα που τοτε ηταν πεδιαδα.Κτισματα υπαρχουν μπρος στην εισοδο του σπηλαιου.Το παλαιοτερο απο αυτα τα κτισματα μπορει να τοποθετηθει στην κεραμικη νεολιθικη εποχή 6 χιλ πΧ. Τοτε πρεπει να κατοικουσαν γυρω στα 100 ατομα στην περιοχή( ΕΡ. ΠΟ σελ 29-30).

Τι να κρυβει αραγε ο λασπωδης βυθός του κολπου της Κοιλάδας στην αγκαλιά του κρυμένο;

cf86cf81ceb1ceb3cf87ceb8ceb9-ceb5cebecf89cf84

 Η σημερινη Ερμιονίδα εχει εκταση 225 τετρ χιλιομετρα και ειναι στοχος απο το 1950 για τα Πανεπιστημια Pennsylvania και Indiana.Μεχρι σημερα εχουν καλυφθει τα 44 τετρ χιλιομετρα η το  20%.ΕΡ. ΠΟ σελ 31

Πηγές

Είναι ενα απο τα σημαντικότερα σπήλαια της Ευρώπης και σίγουρα της Ανατολικής Μεσογείου

Πρώτο- κατοικήθηκε πιθανά από τον άνθρωπο του Νεαντερταλ  (ίχνη έχουν βρεθεί στη μεγάλη σπηλιά Διδύμων και το Ηλιόκαστρο),στην Μουστιαια περίοδο 40 χιλ χρόνια πΧ αλλά σίγουρα από το Χομο Σαπιενςτην περίοδο μετά από τα 30χιλ χρόνια πΧ. .Μέχρι σήμερα έχουν διερευνηθεί 25 χιλ χρόνια  πρίν απο σημερα και το σπήλαιο κατοικήθηκε συνεχώς  για 20 χιλ χρόνια μέχρι πριν πέντε χιλιάδες χρόνια από σήμερα (3000 πΧ) όταν μεγάλος σεισμός γκρέμισε όλα τα μεγάλα σπήλαια της Ελλάδας.

Ένα διάλειμμα έγινε στα  15 χιλ χρόνια όταν πλημμύρες  εδίωξαν τους κάτοικους του.

Την εποχή που οι πρώτοι κυνηγοί, σε ομάδες των είκοσι μελών, βρήκαν καταφύγιο στη σπηλιά το τοπίο ήταν διαφορετικό.

Είναι η εποχή της καθόδου των παγετώνων  και οι θάλασσες μαζεύονται αφήνοντας χώρο στην ξηρά. Η θάλασσα ήταν 6-8 χιλιόμετρα πιο μέσα μεγάλες πεδιάδες απλώνονταν μπροστά στην είσοδο του, πλούσιες πηγές με άφθονο, νερό κοπάδια από ζώα που έβοσκαν το γρασίδι.

Φανταστείτε πώς σήμερα η είσοδος είναι 12,5 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και σε απόσταση 50 μέτρων.

Τότε το σπήλαιο δέσποζε σε μια μεγάλη πεδιάδα που έφτανε μέχρι τις Σπέτσες και την Σπετσοπουλα νησιά που τα πετρώματα τους μοιάζουν με της Αργολίδας σε αντίθεση με την Ύδρα και την Δοκό που μοιάζουν με τις Κυκλάδες.

Η είσοδος του σπηλαίου βλέπει δυτικά και αυτό είναι μια εξήγηση για την ηφαιστειακή στάχτη που βρέθηκε στα στρώματα εκείνης της περιόδου.Πιθανά προέρχεται από την έκρηξη του ηφαιστείου της Ισκια της Ν Ιταλίας.

Έτρωγαν ελάφια βίσονες αλεπούδες άγριους γάιδαρους λαγούς και είχαν εργαλεία από πυριτόλιθο και σχιστόλιθο.

Αν εμείς μετράμε με καμάρι την ιστορία μας στα τελευταία τρεις χιλιάδες χρόνια αφήστε το ρολόι του χρόνου να τρέξει γοργά πρός τα πισω μιας και τότε η εξέλιξη δεν ήταν όπως σήμερα.

Το κλίμα βελτιώνεται πλούσια δάση γεμίζουν τον τόπο και οι κυνηγοί Χομο Σαπιενς δεν είναι περιστασιακοί κάτοικοι της σπηλιάς αλλά όλο και περισσότερο μόνιμοι.

Το σπήλαιο φτάνει στην ακμή του στην Μέση Νεολιθική (κεραμική εποχή 5-4,5 χιλ χρόνια πΧ)  και την ύστερη νεολιθική που ακολουθεί για τα επόμενα 500 χρόνια .

Τότε ο οψιδιανός το πετρωμα που  υπάρχει μόνο στην Μήλο 80 μίλια μακρυά ( στις τοποθεσίες  «Νύχια«και Δεμενεγάκι ) φέρνει μια αληθινή επανάσταση.

Εξορίζει τα προηγούμενα εργαλεία από σχιστόλιθο και δίνει την δυνατότητα να φτιαχτούν πολύ καλύτερα .

Ειναι τότε που στην τροφή προστίθενται γιγάντια ψάρια (τόννοι δύο μέτρων και 200 κιλών) φακές που συλλέγονταν με δρεπάνι από πυριτόλιθο, θαλασσινά όστρακα και προς το τέλος αυτής της περιόδου διαπιστώθηκε καλλιέργεια της γης και οικόσιτα ζώα.

Οι άνθρωποι δεν είναι πια συλλέκτες και κυνηγοί μονο  αλλά και παραγωγοί.

Σίγουρα υπάρχει κάποιο εμπόριο( ο οψιδιανός το βεβαιώνει) αν και θεωρείται απίθανο οι κάτοικοι του σπηλαίου να πήγαιναν από την θάλασσα στην Μήλο παρ όλο που μην το ξεχνάτε η ξηρά ήταν πιο κοντά τότε.

Μια απόπειρα που έγινε να επιβεβαιωθεί η θαλάσσια επικοινωνία Ερμιονίδας –Μήλου ήταν στις 14/06/87 όταν τετραμελές πλήρωμα πήγε από την Ερμιόνη στην Μήλο με πλοιάριο από πεύκα που είχε κατάρτι και πανί.Πήραν οψιδιανό και γύρισαν στην Ερμιόνη.Τα αποτελεσματα αυτου του εγχειρηματος μελετωνται.

Στην ακμή του (4 χιλιάδες χρόνια πΧ) το σπήλαιο έφτασε τους 150 κατοίκους και ο οικισμός εξαπλώθηκε και έξω από την είσοδο .Εκεί που με το ανέβασμα της στάθμης είναι σήμερα η θάλασσα.

Έχουμε άριστης ποιότητας εργαλεία οψιδιανού αλλά δεν βρέθηκαν ξύλινα σκεύη (που σίγουρα υπήρχαν) γιατί μετά από χιλιάδες χρόνια το ξύλο χάνεται.

Όλα τα πήλινα θραύσματα ανήκουν στην εποχή εκείνη (Νεολιθική ) είναι εσωτερικά μαύρα και εξωτερικά καφέ δοχεία (κούπες) χωρίς βάσεις και χερούλια η κάποια διακοσμητικά με επίπεδα χείλη.Βρέθηκαν ακόμα γυναικεία ειδώλια (νεώτερης νεολιθικής εποχής) αγαλματίδια χάντρες κοσμήματα και κατεργασία θαλασσινών κοχυλιών.

Όλα τα ευρήματα είναι στο αρχαιολογικό μουσείο  Ναυπλίου .

http://www.culture.gr/h/1/gh151.jsp?obj_id=3462

Αλλά πιο σημαντική ανακάλυψη θεωρείται ο σκελετός .

Πρόκειται για τον αρχαιότερο πλήρη σκελετό στην Ελλάδα 10-8 χιλιάδες χρόνια παλιό.Είναι ένας άντρας 25 χρονών με ύψος 1,56 (οι γυναίκες είχαν ύψος 1,39) που δέχτηκε ισχυρό χτύπημα στο κεφάλι.Πάνω από τον νεκρό έχουν μπει  πέτρες αλλά δεν βρέθηκαν κοσμήματα η αφιερώματα.

Έχει τα πόδια λυγισμένα και τα χέρια στο στήθος  στην στάση του εμβρύου.Είναι θαμμένος με το κεφαλι νοτια και τα πόδια στον βοριά

Βρέθηκαν ακόμα σκελετοί δυο παιδιών με αντίστροφη θέση το κεφάλι στον βοριά.

Οι ανασκαφές έχουν γίνει μόνο στον μπροστινό χώρο του σπηλαίου σε επιφάνεια 700 τ μ.Το  υπόλοιπο είναι καταπλακωμένο από την οροφή και ίσως κρύβει μοναδικές πληροφορίες .Ίσως στο μέλλον οι άνθρωποι να μπορέσουμε να βγάλουμε τους πελώριους βράχους και να δούμε τι είναι από κάτω.Ίσως μπορούμε και σήμερα .

Τις ανασκαφές έχουν κάνει Τα πανεπιστήμια Ιντιάνα και Πενσυλβάνια την περίοδο 1967-1976 κατά τον κ Κυρου μέχρι το 1971) .Επικεφαλής ο καθηγητής Thomas Jacobsen επικεφαλής ομάδας τριάντα φοιτητών ανάμεσα τους η κ Vitelli αργότερα καθηγήτρια του πανεπιστημίου Ιντιάνα  και Curt Runnels αργότερα καθηγητής του πανεπιστημίου Stanford. O τελευταίος επέστρεψε  το1980-1982 με είκοσι φοιτητές και συνέχισε τις ανασκαφές.

Η κ Vitelli έδωσε διάλεξη στο Κρανίδι στις 4 Οκτώμβρη του 2000.

Από το πανεπιστήμιο Ιντιάνα είχαμε kai την αρχαιολόγο Αννα Στρουλια που έκανε λίγο αργότερα την διατριβή της  μένοντας στην Κοιλάδα σχετικά με την σημερινή σχέση των κατοίκων του χωριού με το σπήλαιο. 

Προσφατες δρασεις

Επί  δημαρχίας Καμιζή τo 2000 είχαν ξεκινήσει εργασίες επισκευής του παλιού σχολείου Κοιλάδας προκειμένου να γίνει Μουσείο που θα φιλοξενούσε ένα μέρος από τα ευρήματα του σπηλαίου.,Ακόμα έγινε μια μελέτη  του Δήμου για την αναδείξη του σπηλαίου  που είχε αποσταλεί στην περιφέρεια και την ειδική γραμ του Υπουργ Πολιτισμου  για να χρηματοδοτηθεί το έργο από την Ευρωπαϊκή Ένωση με  προϋπολογισμό 226 εκατομ δραχμές.

Είναι σημαντικό όπως επισημαίνει ο κ Γκατσος να μην καταρρεύσουν τα τοιχώματα των τάφρων της ανασκαφής γιατί τότε αυτό που έμεινε ανέγγιχτο για χιλιάδες χρόνια θα γίνει ένας σωρός χώμα.Μην ξεχνάμε πως έχει κοπεί μια φετα25  χιλιάδων χρόνων και δίπλα μπορεί να υπάρχουν ανεκτίμητες πληροφορίες.

Ο κ Κυρου υποστηρίζει πως σε μεγαλύτερο βάθος θα βρεθούν ίχνη Νεαντερτάλ.

Η απορία μου είναι γιατί οι επιστήμονες που άνοιξαν τις τάφρους δεν στερέωσαν με κάποιο τρόπο τα τοιχώματα.Παλιότερα υπήρχε συρματόπλεγμα τριγύρω τώρα ούτε καν αυτό.

Ας ελπισουμε πως η τοπική κοινωνία θα ευασθητποιηθει ξανά για να αρχίσουν οι εργασ΄ιες  σύντομα.Εκεινο που χρειάζεται ειναι να ενδιαφερθει το Πνευματικο κεντρο του Δημου Κρανιδίου και να πλαισιωθει απο οσους ενδιαφερονται με μια θεματικη ομαδα η αν δεν γινει αυτο να φτιαχδτει καποιο σωματειο κατοικων που σε βαθος χρόνου θα εργαστει για την αναδειξη αυτου του παγκοσμιου μνημείου της αρχαιολογίας.

 

http://www.ermionida.info/gr-html/fragthi-psarema.html

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Jameson, Michael H., Curtis Runnels, και Tjeerd H. van Andel. 1994. A Greek Countryside: The Southern Argolid from Prehistory to Present Day. Στάνφορντ.

Rose, Mark. “Fishing in a Changing Environment: Franchthi Cave, Greece, 11,000-5,000 B.P.”

Rose, Mark. “Tunny as a Resource in the Prehistoric Aegean”.

Rose, Mark. “Early Fishing in the Aegean”. Σε A. Jones (επιμ.), Fish and Archaeology, Οξφόρδη.

Rose, Mark. “Neolithic Fishing in the Aegean: New Evidence from Franchthi Cave”. Ανακοίνωση στο 87ο Ετήσιο Συνέδριο του Aμερικάνικου Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, 1985.

Άννα Στρούλια. Δρ. Αρχαιολογίας και Ανθρωπολογίας, Πανεπιστήμιο Ιντιάνα.

http://www.ermionida.info/gr-html/fragthi.html

http://www.koutouzis.gr/10.000pX.htm

http://www.ert.gr/menoumellada/videos/peloponnisos/stin-koilada-argolidos-episkepsi-sto-spilaio-fragxthi./details.htm

http://www.iupress.indiana.edu/catalog/index.php?cPath=1037_3130_3211

http://en.wikipedia.org/wiki/Franchthi_Cave

http://www.showcaves.com/english/gr/caves/Frahthi.html

http://www.nature.com/nature/journal/v271/n5643/abs/271349a0.html

http://archaeology.about.com/od/archa13/a/franchthi.htm 

Αδωνι Κυρου Το Σταυροδρόμι του Αργολικού 1990 (σελ 31-47)ΣΤ.ΑΡ

Βασιλειου Γκατσου Η των Ερμιονεων Πολις 1996 (σελ 19-41)ΕΡ. ΠΟ

Γιονα Μικε Παιδουση-Παπαντωνιου Η Ερμιονιδα ανα τους αιωνες 1996 (σελ 74-75) ΕΡ.ΑΙ

 Μαρία Ηρακλη  Λιωση Σπηλαιο Φραγχθι εκδοση Ματιες στην Αργολιδα 2002;ΣΠ.ΦΡ

Πηγές

http://archaeology.about.com/gi/dynamic/offsite.htm?zi=1/XJ&sdn=archaeology&cdn=education&tm=52&gps=395_871_1148_640&f=10&su=p897.4.336.ip_&tt=2&bt=0&bts=0&zu=http%3A//projectsx.dartmouth.edu/history/bronze_age/lessons/les/1.html

 http://www.mnsu.edu/emuseum/archaeology/sites/europe/franchthicave.html

http://www.arxaiologia.gr/assets/media/PDF/migrated/1294.pdf

Στην παρακατω διευθυνση υπαρχουν εννεα βιβλια για το σπηλαιο απο τις πανεπιστημιακές εκδόσεις συνολικης αξιας 700 δολαρίων.Δεν θα επρεπε να τα αγορασουμε ΑΥΡΙΟ και να τα βαλουμε στην δανειστικη βιβλιοθηκη του Δημου Κρανιδόυ;Τριάντα ανθρωποι να βαλουμε απο εικοσι ευρω και θα μας τα στειλουν με αντικαταβολή.Τι λετε το κανουμε σαν δωρο στα παιδιά     μας; Δυο απογευματινες εξοδοι για καφέ ειναι.

Χθες  εγινε και νεα επισκεψη στο σπηλαιο Φραγχθι (μετα απο εκεινη στις 21 Ιουνιου) οργανωμενη απο τον Δημο Κρανιδιου

Την ξεναγηση παρουσια εκαναν οι καθηγητριες Μπασιμακοπουλου και Μπουγιουρα και τα 150 ατομα  που  συμμετειχαν για δυο περιπου ωρες 10.30-12.30 μερταφερθηκαν παλι με το φερυ μποουτ.

Φαινεται πως γινεται δουλεια για το Φραγχθι. Να δουμε πως θα καταληξη σε συγκεκριμενες προτασεις -δρασεις.

Για την εκδηλωση στη Κοιλαδα της Παρασκευης διαβαστε

http://stamdamd.blogspot.com/2009/08/blog-post_08.html 9/08/09

« Μέθοδοι αλιείας στην Ερμιονίδα από την προϊστορική εποχή μέχρι σήμερα»

.
Την Παρασκευή το βράδυ 7 Αυγούστου σε ένα ιδανικό χώρο για το θέμα στην παραλία της Κοιλάδας Δ.Δ. Δήμου Κρανιδίου γνωστό ψαροχώρι της Ερμιονίδας σήμερα, αλλά και σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα από την προϊστορική εποχή από τους πρώτους κατοίκους στο αρχαίο σπήλαιο Φράγχθι βόρεια από τον σημερινό οικισμό, η περιβαλλοντική ομάδα μαθητών Γυμνασίου Κρανιδίου με τις δασκάλες τους – καθηγήτριες κ. Μπασιμακοπούλου Αικατερίνη και Μπουγιούρα Σοφία , παρουσίασαν την εργασία περιβαλλοντικής εκπαίδευσης με θέμα: «Μέθοδοι αλιείας στην Ερμιονίδα από την προϊστορική εποχή»
.
Στο χώρο της εκδήλωσης υπήρχε έκθεση ασπρόμαυρης φωτογραφίας με πρόσωπα και δραστηριότητες των κατοίκων της περιοχής, ενώ παιδιά του Δημοτικού σχολείου και του τοπικού πολιτιστικού κέντρου έκθεταν και πουλούσαν αντί συμβολικής τιμής πανέμορφα μικρά χειροτεχνήματα δημιουργημένα με τα χεράκια τους…
..
Έναρξη της εκδήλωσης
.
Την έναρξη της εκδήλωσης έκανε με ένα μικρό
πρόλογο πρόεδρος του Δ.Σ. Δήμου Κρανιδίου κ. Τόδορης.
..
Στην συνέχεια στο κύριο θέμα αναφέρθηκε η κα. Αικ. Μπασιμακοπούλου λέγοντας: « Οι εκπαιδευτική ομάδα μαθητών και εκπαιδευτικών, επιλέγει ένα θέμα από το φυσικό και το ανθρωπογενές περιβάλλον, μελετά συγκεντρώνει τις απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με το θέμα, επισκέπτεται, συζητά, παίρνει συνεντεύξεις, ερευνά τα προβλήματα που απειλούν τη φυσική ισορροπία των οικοσυστημάτων και τέλος όταν ολοκληρώσει την εργασία της, την παρουσιάζει στην τοπική και στην εκπαιδευτική κοινωνία. Μέσα σ’ αυτό τον προγραμματισμό εντάσσεται και η σημερινή παρουσίαση της εργασία της περιβαλλοντικής ομάδας»
..
Συνεχίζοντας την αναφορά της πάνω στο θέμα η κ. Μπασιμακοπούλου είπε εκτός των άλλων: «Επιλέξαμε αυτό το θέμα διότι γεννηθήκαμε, μεγαλώσαμε, ζούμε δίπλα στη θάλασσα και γι’ αυτό έχοντας ως παράδοση τους μακρινούς μας προγόνους τους κατοίκους του Φράγχθι δουλέψαμε το θέμα αυτό. Αφού λοιπόν από αυτή τη μακρινή εποχή συνεχίζεται η παράδοση η συγχωριανοί μας εξελίχτηκαν σε τολμηρούς θαλασσοπόρους . Σιγά –σιγά πήραν την ευκαμψία, το εύπλαστο, την μαλακότητα της θάλασσας. Θα λέγαμε τους λάξεψε το υγρό στοιχείο και τους λύανε η αρμύρα του πελάγου. Όπως μας είπαν οι ίδιοι, πήγαιναν από μικρά παιδιά ταξίδια στα νησιά και αλλού για διάφορα ψαρέματα. Κάποιοι ηλικιωμένοι μας μίλησαν για τα ταξίδια στην Μπαρμπαριά, (βόρεια Αφρική) για να ψαρέψουν σφουγγάρια. […] Ακούσαμε πολλά, μάθαμε πολλά, τα περισσότερα εκτυπώθηκαν σε ένα εγχειρίδιο και παρακαλούμε όσους γνωρίζουν να μας ενημερώσουν για τις παραλήψεις μας, γιατί σκοπός μας είναι να συνεχίσουμε την εργασία μας με ένα πρόβλημα σχετικά με την αλιεία, που είναι η υπεραλίευση των θαλασσών της Επαρχίας Ερμιονίδας».
.
Στη συνέχεια οι μαθητές της περιβαλλοντικής ομάδας διαβάσανε αποσπάσματα από την εργασία τους, ενώ ανάλογα με τις αναφορές που γινόντουσαν προβάλλονταν στην οθόνη εικόνες σλάιντς.
..
Τον επίλογο της παρουσίασης έκανε η εκπαιδευτικός κ. Σοφία Μπουγιούρα.
.
Προς το τέλος της εκδήλωσης ο πρόεδρος του Ναυταθλητικου Ομίλου Κοιλάδας έκανε ένα μικρό χαιρετισμό και αναφέρθηκε για λίγο στο ιστιοπλοϊκό άθλημα ενώ η εκδήλωση έκλεισε με ένα μικρό χαιρετισμό του Γυμνασιάρχη κ. Ιωάννη Αποστόλου.
..
Με το πέρας της εκδήλωσης το εγχειρίδιο με την εργασία των παιδιών μοιράστηκε σε όλους τους παρευρισκόμενους.
..
ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΔΑΜΑΛΙΤΗΣ

Και με την ευκαιρια θελουμε να θυμισουμε πως στις 10/12/2007 εγινε στο Λυκειο Κρανιδιου εκδηλωση για το σπηλαιο Φραγχθι.

Αναδημοσιευω απο http://enorikoilad.blogspot.com/2007_12_01_archive.html

Την Δευτέρα 10 Δεκεμβρίου 2007 στις 5:30 μ.μ. στην αίθουσα εκδηλώσεων του Γενικού Λυκείου Κρανιδίου πραγματοποιήθηκε ημερίδα με θέμα: “ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΦΡΑΓΧΘΙ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΔΕΙΞΗΣ ΤΟΥ”

Την ημερίδα οργάνωσε η Νομαρχιακή Επίτροπή Τουριστικής Προβολής, Διεύθυνση Τουρισμού – Πολιτισμού την Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Αργολίδας.

Στην πρώτη εισήγηση ομιλήτρια ήταν η Αικατερίνη Κυπαρίσση – Αποστολίκα Αρχαιολόγος – Διευθύντρια της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας Νοτίου Ελλάδας του Υπουργείου Πολητισμού.

Στην δεύτερη εισήγηση ομιλητής ήταν ο Νικόλαος Συμεωνίδης, ομότιμος καθηγητής της Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών με θέμα: “Ξενάγηση στο χώρο των απολιθωμάτων”
Η φιλοξενία από την πλευρά του Λυκειάρχη Κωνσταντίνου Μαρκαντώνη υπήρξε Αβραμιαία με γλυκίσματα αναψυκτικά και τους παραδοσιακούς λουκουμάδες.
Αναρτήθηκε από Ενοριακό Κεντρο Νεότητας στις 10:34 μμ Ετικέτες
Λοιπον  τι εγινε εναμισυ χρονο μετα; Που βρισκομαστε σημερα;
Υλοιποιηθηκε καμμια απο τις αποφασεις που προταθηκαν τοτε;
Το θεμα ηταν : “ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΦΡΑΓΧΘΙ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΔΕΙΞΗΣ ΤΟΥ”.
Εγινε τελικα η εκδρομη στη σπηλιά στις 21 /6 που ειχε ανακοινωση ο κ Τοντωρης ( και  δημοσιευθηκε στα μεσα Μαιου σε γειτονικο ιστολογιο);

Παράλληλη εκδήλωση θα είναι η επίσκεψη και ξενάγηση στο σπήλαιο Φράγχθι στις 21/6.

http://hermionidanews.blogspot.com/2009_05_17_archive.html

Συμμετειχε κοσμος, βγηκαν συμπερασματα;
Προσωπικα συμμετειχα και στην διαβουλευση για το επιχειρησιακο προγραμμα του Δημου Κρανιδιου πριν απο ενα χρονο.
Ενταχθηκε καμμια απο τις προτασεις που  ακουστηκαν στο σχεδιο;
Προχωρα το σχεδιο ενα χρονο μετά;Σε ποιους τομεις με ποιες δυσκολιες;
Οι ομιλιες και οι ημεριδες (τα λογια γενικωτρεα ) εχουν νοημα οταν γινονται εργα.
Αλλιως κουραζουν, οι πολιτες απεχουν και μετατρεπωνται σε κοινωνικες εκδηλώσεις.
Κοιταχτε στις φωτο ποσος κοσμος συμμετειχε εκτος απο τους επισημους στην εκδήλωση.Θυμιζω πως προκειται για ενα αοπομ τα σημαντικοτερα σπηλαια στον κοσμο.Μονο οι μαθητες να ειχαν παει απο περιεργεια , επρεπε η αιθουσα να ειναι γεματη
Γραφω ολα τα παραπανω με μια επιφυλαξη.Μπορει πραγματα να γινωνται και να μην τα γνωριζω.Στην παρουσιαση των εργων του Δημου μας δικρινω μια αναποτελεσματικοτητα.Μακαρι να ειναι ετσι και μια ανακοινωση να βαλει τα πραγματα (και εμενα ) στη θεση του.Ομως το ελλειμα στην ενημεραση και συμμετοχη παραμενει.

Αντιπαρερχομαι το θεμα με τα δελτια τυπου (και την επιλεκτικη οπως παντα διανομη τους )απο χαρα γιατι εστω και καθυστερημενα διαβασα  για την πραγματοποιηση της επισκεψης στο σπηλαιο Φραγχθι στις 21/06/09.

Χωρις να διαβαζω πολλες λεπτομερειες,  η παρουσια εκατο ανθρωπων, η ξεναγηση απο τις καθηγητριες ,οι ερωτησεις και οι προτασεις  η παρουσια του Δημαρχου ειναι ολα αξιεπαινα.

Μπραβο στον κ Τοντωρη που εμπνευστηκε και πραγματοποιησε την εκδηλωση.

Πιστευω πως εχει αποψη ικανοτητ ες και θεληση να φερει το θεμα στο προσκηνιο.Αρκει να βρεθουν και αλλοι διπλα του να τον βοηθησουν .

Ολοι!

Απο την πλειοψηφια και την μειοψηφια του κ Καμιζή.Και οσοι δεν ειναι ουτε με τον ενα ουτε με τον αλλο.

Κανεις δεν περισευει συμπολιτες.

Ας  μαθουμε να τρωμε τα μουστακια μας σε καποια θεματα αλλα και να ενωνομαστε ολοψυχα σε καποια αλλα.

Η αναδειξη του σπηλαιου ξεπερνα την επαρχια και την χωρα μας.

Ομως θελει υπομονη, επιμονη ,φαντασια και καθημερινη ενασχοληση με το θεμα.

Ας μην προσπαθησουμε να βγαλουμε προσωπικη καταξιωση και πολιτικη υπεραξια απο το θεμα. Ας ξεκινησουμε απο αυτο για να μαθουμε να λεμε τα καταφεραμε ολοι μαζι και ο καθενας εδωσε οτι μπορουσε.Και ο καθενας ειναι πολυτιμος.

Η επισκεψη αυτη ας θεωρηθει συνεχεια ολων των προηγουμενων δρασεων (και του προηγουμενου Δημαρχου) καθως και της ημεριδας που διοργανωσε η σημερινη αρχη το 2007.

Ας μας επιτραπει και σε εμας τα τοπικα ιστολογια να μοιραστουμε ενα κομματακι της κοινης προσπαθειας με τα αρθρα που δημοσιευουμε για το σπηλαιο εδω και πανω απο ενα χρονο.

Ανοιγουμε ενα παραθυρο στον κοσμο για να γνωρισει διαδικτυακα αυτο τον πολυτιμο αρχαιολογικο χωρο.Μονο απο την ιστορικη Ερμιονιδα ειχα 100 επισκεψεις στην αναρτηση για το Φραγχθι.

Αλλα η προσπαθεια μου ειναι ερασιτεχνικη και περιορισμενη.Χρειαζεται μεταφραση και διαδοση στα Αγγλικα ενος ιστοτοπου εξιδεικευμενου στο θεμα.Βιντεο φωτογραφιες και πληροφοριες εχουν σηκωθει και στο facebook αλλα μονο στα Ελληνικα.

Συγχαρητηρια στους διοργανωτες και καλη συνεχεια λοιπον.

 

ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΟΤΕΡΑ ΣΠΗΛΑΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ:
ΤΟ ΦΡΑΓΧΘΙ
Φραγχθι

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΡΑΝΙΔΙΟΥ Σχολικό έτος 2001-2002

Περιβαλλοντική ομάδα Αγρίμη Ελευθερία, Αγρίμη Μαρία, Αδαμόπουλος Τάσος, Αντωνοπούλου Σοφία, Γαλανόπουλος Τάκης, Γεωρ-γοπούλου Νατάσα, Γκάτσος Λευτέρης, ΓκιώνηςΠαναγιώτης, Ελένη Αρχοντιά, Καλούδη Βασιλική, Καμιζή Καλλιρρόη, Μαγκλάρα Μαρία, Μπασιμακοπούλου Ελένη, Νταουλιάρη Αγγελική, Πίκουλα Ηρώ, Τούσσα
Κατερίνα, Τουτουντζή Αθανασία, Φασιλή Ελένη

Υπεύθυνες Καθηγήτριες Μπασιμακοπούλου Καίτη Μπουγιούρα Σοφία

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Μέρος Πρώτο:
Γνωριμία μ’ ένα από τα αρχαιότερα σπήλαια του κόσμου, το Φράγχθι. Εισαγωγή: Η αξία της παράδοσης
Α. Πρόλογοι
1. Επιστολή Tns kos Vitelli, καθηγήτριας του πανεπιστημίου της Ινδιάνα των Η.Π.Α.
2. Πρόλογο5 του κ.Άδωνι Κύρου
3. πρόλογος του Δημάρχου Κρανιδίου κ. Δημήτρη Καμιζή
4. Β. Το προϊστορικό Σπήλαιο Φράγχθι

1. Ιστορία Tns ανακάλυψης του Σπηλαίου και των ανασκαφών
2. Μορφολογία εδάφους
3. θέση και Ιστορία Σπηλαίου
4. Κατοίκηση Σπηλαίου
5. Γεωργία-Κτηνοτροφία-Κυνήγι-Αλιεία
6. Ανταλλαγές και σχέσεις
7. 7.0 δρόμος του οψιδιανού

8. Ειδώλια
9. Εργαλεία

10.Κεραμική
11.Κοσμήματα
12.Υφαντική-Καλαθοπλεκτική
13. Ταφές και ταφικά έθιμα
Γ. Το Σπήλαιο Φράγχθι και η αρχή του παραγωγικού σταδίου στην Αργολίδα

Μέρος Δεύτερο:
Δραστηριότητες Tns Περιβαλλοντικής ομάδας
-Επίσκεψη στο σπήλαιο με την κ. Vitelli και το δήμαρχο κ. Δημήτρη Καμιζή.
-Επίσκεψη στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ναυπλίου.
-Οροθέτηση δρόμου από την Κοιλάδα (‘Αγιος Δημήτριος) στο Φράγχθι.
- Kαθαρισμός του Σπηλαίου.
-Έργα ζωγραφικής των παιδιών τns ομάδας.

Μέρος Τρίτο:
Σχόλια και εντυπώσεις των παιδιών τns 0μάδας

Με την ευκαιρία αυτής της αναφοράς μου δημοσιεύω και μια σχετική εξαιρετική εργασία της Μαρίας Λιώση καθηγήτριας Αγγλικής Φιλολογίας και της Αννας Στρούλια Δρ Αρχαιολογίας και Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου της Indiana των Η.Π.Α.:

ΨΑΡΙΑ ΚΑΙ ΨΑΡΕΜΑ ΣΤΟ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟ ΦΡΑΓΧΘΙ

Όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, η αρχαιολογία είναι σε μεγάλο βαθμό η επιστήμη των σκουπιδιών. Η δουλειά των αρχαιολόγων κατά το μεγαλύτερο μέρος της συνίσταται στην σχολαστική και επίπονη ανασκαφή, ανάλυση; μελέτη και δημοσίευση των καταλοίπων της ανθρώπινης δραστηριότητας του παρελθόντος, των υλικών δηλαδή που οι αρχαίοι άφησαν πίσω τους. Οι άθικτοι τάφοι με τις χρυσές μάσκες και τα ολόκληρα διακοσμημένα αγγεία είναι είδος σπάνιο. Η αρχαιολογική σκαπάνη συνήθως δε φέρνει στο φως τίποτα άλλο από υπολείμματα γευμάτων που έλαβαν χώρα χιλιάδες χρόνια πριν, μικρά κομμάτια σπασμένων πήλινων αποθηκευτικών, μαγειρικών ή άλλων σκευών, λίθινων ή οστέινων εργαλείων, κοσμημάτων ή ειδωλίων, γκρεμισμένες κατασκευές και κτίρια. Κι όμως αυτά τα απορρίμματα κρύβουν μέσα τους ένα θησαυρό πληροφοριών για τη ζωή των ανθρώπων που τα παρήγαγαν που μόνο η ανασκαφή και μελέτη με επιστημονικές προδιαγραφές από ειδικούς (και όχι αρχαιοκάπηλους!) μπορεί να αποκωδικοποιήσει. Σήμερα θα αναφερθούμε σε ένα μέρος αυτών των…σκουπιδιών: τα κόκαλα των ψαριών που ανακαλύφθηκαν κατά τις ανασκαφές στο σπήλαιο Φράγχθι.

Μια από τις σημαντικότερες καινοτομίες των ανασκαφών που διεξήχθησαν στη σπηλιά από το 1967 έως το 1976 υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Τόμας Τζάκομπσεν είναι η εφαρμογή της τεχνικής του συστηματικού κοσκινίσματος. Όλο το χώμα που βγήκε από τις ανασκαφικές τομές πέρασε από τα ξερά κόσκινα, ενώ ένα δείγμα πέρασε από το νεροκόσκινο που εξασφαλίζει τη συλλογή και των πιο μικρών ευρημάτων. Αρκετοί κάτοικοι της περιοχής θα θυμούνται τα ξερά κόσκινα και το νεροκόσκινο αφού είχαν βοηθήσει στην κατασκευή τους, είχαν εργαστεί στο κοσκίνισμα ή είχαν συμμετάσχει στο επίπονο ξεδιάλεγμα του ιζήματος του νεροκόσκινου (Εικ. 1, 2, 3). Το κοσκίνισμα ενός τεράστιου όγκου χώματος είχε σαν αποτέλεσμα τη συλλογή εκατομμυρίων ευρημάτων, κάποια από τα οποία είναι μικροσκοπικά (π.χ. χάντρες, σπόροι, κόκαλα και δόντια τρωκτικών). Ανάμεσα τους και δεκάδες χιλιάδες οστά ψαριών (Εικ. 4). Πάνω από 25 είναι τα είδη ψαριών που αντιπροσωπεύονται στο ιχθυολογικό υλικό. Η προκαταρκτική μελέτη αυτού του υλικού από τον αρχαιολόγο Δρ. Μαρκ Ρόουζ έχει καταλήξει στα εξής συμπεράσματα:

Οι πρώτες ενδείξεις ανθρώπινης δραστηριότητας στη σπηλιά ανάγονται περίπου 25.000 χρόνια πριν, σε μια εποχή που οι αρχαιολόγοι ονομάζουν Υστερη Παλαιολιθική. Κανένα ίχνος ψαριού δεν έχει αναγνωριστεί από αυτή την περίοδο, κάτι που σημαίνει είτε ότι το ψάρι δεν αποτελούσε μέρος της διατροφής είτε ότι τα κόκαλα των ψαριών που καταναλώθηκαν δεν διατηρήθηκαν ή-το λιγότερο πιθανό-δεν ανακαλύφθηκαν κατά την ανασκαφή.

Τα πρώτα υπολείμματα ψαριών που βρέθηκαν στη σπηλιά χρονολογούνται στο τέλος της Υστερης Παλαιολιθικής και στην αρχή της Πρώιμης Μεσολιθικής περιόδου (11.000-9.100 χρόνια πριν). Η σπηλιά σ’ αυτή την περίοδο, όπως άλλωστε και στην προηγούμενη, χρησιμεύει ως ένας
σταθμός στη διάρκεια των μετακινήσεων ενός πολύ μικρού νομαδικού πληθυσμού που ζει στην Πελοπόννησο από το κυνήγι και τη συλλογή καρπών. Το ποσοστό των οστών ψαριών που ανακαλύφθηκαν είναι χαμηλό (1% του συνολικού βάρους των ζωικών οστών). Τα χέλια, τα κεφαλόπουλα και τα σπαροειδή (Sparidae, κυρίως οι τσιπούρες) κυριαρχούν στο ιχθυολογικό υλικό. Σε μικρότερες ποσότητες εμφανίζονται το μουγκρί, το λαβράκι και ο σκιός. Ολα αυτά τα είδη είναι χαρακτηριστικά των Μεσογειακών λιμνοθαλασσών και παραπέμπουν σε ένα υφάλμυρο περιβάλλον. Η μικρή ποσότητα υπολειμμάτων ψαριών είναι μάλλον ένδειξη της ευκαιριακής εκμετάλλευσης μιας σχετικά κοντινής πηγής. Να σημειώσουμε ότι στην αρχή της περιόδου η ακτή απέχει 3 χλμ. από την σπηλιά, ενώ προς το τέλος της η απόσταση έχει μειωθεί στα 2 χλμ.

Αρχαιολογικά στοιχεία για τα σύνεργα της ψαρικής εκείνης της περιόδου αλλά και για τις εποχές ψαρέματος απουσιάζουν, αλλά μπορούμε να διατυπώσουμε κάποιες υποθέσεις με βάση όσα γνωρίζουμε για το παραδοσιακό ψάρεμα σε λιμνοθάλασσες στις μέρες μας. Πιο συγκεκριμένα ξέρουμε ότι αυτό γίνεται με διάφορες μεθόδους και σύνεργα, όπως απλές παγίδες και καμάκια ή πολύπλοκους καλαμένιους περιβόλους. Ξέρουμε επίσης ότι πολλά λιμνοθαλάσσια είδη ψαρεύονται από την αρχή του φθινοπώρου μέχρι την αρχή του χειμώνα (πχ. χέλι, λαβράκι, τσιπούρα, κάποια είδη κεφαλόπουλων) ενώ άλλα την άνοιξη ή σε όλη τη διάρκεια του χρόνου (μουγκρί και κάποια άλλα είδη κεφαλόπουλων). Είναι πιθανό το ψάρεμα αυτών των ειδών στην μακρινή περίοδο που μας ενδιαφέρει να λάμβανε χώρα τις ίδιες εποχές και με εργαλεία σε γενικές γραμμές παρόμοια με τα παραδοσιακά αν και απλούστερων μορφών.

Στην Υστερη Μεσολιθική περίοδο (9.000-8.000 χρόνια πριν) παρατηρούνται αλλαγές τόσο στα είδη όσο και στη σχετική συχνότητα των ψαριών που αντιπροσωπεύονται στο αρχαιολογικό υλικό. Τώρα τα οστά των ψαριών ανέρχονται περίπου στο 50% του συνολικού βάρους των ζωικών οστών. Κυρίαρχο είδος σ’ αυτή την περίοδο είναι ο τόνος. Άλλα καινούργια είδη είναι η σφυρίδα και η σφύρνα. Αυτά τα ψάρια ζουν σε ένα πλήρως θαλάσσιο παρά σε υφάλμυρο περιβάλλον. Τα χέλια απουσιάζουν παντελώς από τα ιχθυολογικά κατάλοιπα, ενώ τα κεφαλόπουλα και τα σπαροειδή (κυρίως σάλπες) εξακολουθούν να εμφανίζονται σε μικρές ποσότητες. Η παρουσία κεφαλόπουλων αποτελεί ίσως μια ένδειξη της συνεχιζόμενης εκμετάλλευσης ενός υφάλμυρου περιβάλλοντος, αν και η αλήθεια είναι ότι αυτό το είδος θα μπορούσε να είχε αλιευτεί και στη θάλασσα. Ας σημειωθεί ότι τώρα η ακτή βρίσκεται 1-2 χλμ. μακριά από την είσοδο της σπηλιάς.

Κάποιες παρατηρήσεις σχετικά με τον τόνο: Με βάση το μέγεθος των οστών των τόνων που ανακαλύφθηκαν προκύπτει ότι οι περισσότεροι από αυτούς είχαν αλιευτεί στο τρίτο έτος της ζωής τους και ζύγιζαν περίπου 8-15 κιλά. Μερικοί πάντως ήταν πολύ μικρότεροι (2-4 κιλά), ενώ αντίθετα κάποιοι άλλοι έφθαναν μέχρι και τα 200 κιλά.

Η στροφή που παρατηρείται στις αλιευτικές στρατηγικές από την εκμετάλλευση ειδών χαρακτηριστικών ενός λιμνοθαλάσσιου περιβάλλοντος στην εκμετάλλευση ενός συνδυασμού ειδών που συχνάζουν στο βυθό κοντά
στην ακτή και ττελάγιων μεταναστευτικών ειδών προϋποθέτει αλλαγές τόσο στις τεχνικές όσο και στις εποχές ψαρέματος. Οι μέθοδοι που προσιδιάζουν στο περιβάλλον της λιμνοθάλασσας έχουν πια γενικά εγκαταλειφθεί. Τώρα χρησιμοποιούνται δίχτυα και καρτέρια κοντά στην ακτή όπως επίσης και βάρκες. Ενώ τα μικρά ψάρια που συχνάζουν κοντά στην ακτή θα πρέπει να ήταν διαθέσιμα ολόκληρο τον χρόνο, ο τόνος θα πρέπει να ψαρεύονταν στα τέλη της άνοιξης ή στις αρχές του φθινοπώρου. Κάποιοι ερευνητές θεωρούν ότι οι μεγαλύτεροι τόνοι θα πρέπει να πιάνονταν στις ακτές νότια της Εύβοιας και της Ανδρου, σε περιοχές δηλαδή υψηλής θαλάσσιας παραγωγικότητας. Αυτή η υπόθεση όμως αμφισβητείται από τον Δρα. Ρόουζ, ο οποίος υποστηρίζει οτι τέτοιες πλούσιες περιοχές θα πρέπει να υπήρχαν και πολύ πιο κοντά στο Φράγχθι, συγκεκριμένα στο Σαρωνικό Κόλπο και στην ανατολική ακτή της Πελοποννήσου. Άλλωστε, όπως ο ίδιος προσθέτει, οι τόνοι θα μπορούσαν να είχαν πιαστεί και κατά τη διάρκεια των μετακινήσεων τους και επομένως μακριά από τους συνήθεις βοσκότοπους τους. Η υπόθεση ότι το ψάρεμα του τόνου στη Μεσολιθική εποχή γινόταν σχετικά κοντά στη σπηλιά υποστηρίζεται εξάλλου και από το γεγονός ότι τα κατάλοιπα των τόνων στο Φράγχθι περιλαμβάνουν οστά από όλο το σώμα του ψαριού (σπόνδυλοι, κεφάλι, πτερύγια, και ουρά). Δεν είναι απίθανο οι Φραγχθιώτες εκείνης της εποχής να μετέφεραν ολόκληρο το ψάρι από την Εύβοια σε μια απόσταση 200 χλμ.; Αν και η ανακάλυψη σε μεσολιθικά στρώματα της σπηλιάς οψιανού από τη νήσο Μήλο αποδεικνύει ότι αυτοί ήταν σίγουρα ικανοί για μεγάλα θαλάσσια ταξίδια, η παρουσία στο αρχαιολογικό υλικό οστών από ολόκληρο το σώμα των αλιευμένων τόνων μάλλον παραπέμπει σε μια επεξεργασία αυτών των ψαριών στη σπηλιά ή τουλάχιστον κοντά σ’ αυτή.

Ο τόνος στο Μεσολιθικό Φράγχθι ίσως αντιπροσωπεύει μια σχετικά σημαντική πηγή τροφής τουλάχιστον σε μια εποχιακή βάση, κάτι που συμβιβάζεται με τον τροφοσυλλεκτικό τρόπο ζωής αυτής της περιόδου που δε δημιουργεί τις πιέσεις χρόνου πού χαρακτηρίζουν οικονομίες που βασίζονται στη γεωργία και κτηνοτροφία.

Η Νεολιθική περίοδος (6.000-3.000 π.Χ.) διακρίνεται από τις προηγούμενες από την εκμετάλλευση εξημερωμένων ζώων (πχ. αιγοπρόβατα) και φυτών (πχ. σιτάρι και κριθάρι). Η κύρια ασχολία στο Φράγχθι και αλλού είναι τώρα η γεωργία και η κτηνοτροφία. Σχετικά μικρή έμφαση δίνεται στο ψάρεμα παρά το γεγονός ότι η ακτή είναι τώρα πολύ πιο κοντά στη σπηλιά (σε απόσταση περίπου 1 χλμ. 5000 χρόνια πριν). Η σύνθεση του ιχθυολογικού υλικού από το Νεολιθικό Φράγχθι είναι διαφορετική από αυτή των προηγούμενων περιόδων. Η πλειονότητα των οστών προέρχονται από σπαροειδή (σάλπες, τσιπούρες, σαργοί, και λιθρίνια). Ένα μεγάλο είδος σαρδέλλας που εμφανίστηκε μόνο σποραδικά παλαιότερα παρουσιάζεται τώρα σε μεγαλύτερους αριθμούς. Η σφυρίδα, το κεφαλόπουλο και η σφύρνα συνεχίζουν σε μικρές αλλά σταθερές ποσότητες. Οι μεγάλοι τόνοι είναι σπάνιοι και τα περισσότερα άτομα που αλιεύτηκαν αυτή την περίοδο δεν θα πρέπει να ξεπερνούσαν τα 1-5 κιλά. Ενδιαφέροντα είναι άλλωστε και κάποια υπολείμματα οξύρρυγχων.

Έτσι κατά μια έννοια το ψάρεμα στη Νεολιθική περίοδο συνεχίζει την τάση της Μεσολιθικής, ενώ κατά μια άλλη είναι πολύ διαφορετικό. Η
εκμετάλλευση και πετροψαρων και μεταναστευτικών ειδών του ανοιχτού
πελάγους είναι μια ένδειξη συνέχειας. Αλλά ο τόνος στη Νεολιθική είναι πολύ λιγότερο συνηθισμένος και μικρότερος από ότι στη Μεσολιθική και
αντιπροσωπεύει μια μικρότερη ηλικιακή ομάδα και μια διαφορετική τεχνική ή περιοχή ψαρέματος. Ίσως όμως η μεγαλύτερη διαφορά έγκειται στον προγραμματισμό του ψαρέματος. Με την εισαγωγή της γεωργίας και της κτηνοτροφίας χρόνος θα μπορούσε να αφιερωθεί στο ψάρεμα μόνο αφού άλλες ανάγκες και απαιτήσεις σχετικές με τις δύο αυτές ασχολίες είχαν ικανοποιηθεί.

Μόνο λίγα κοκάλινα αγκίστρια έχουν διασωθεί από τα σύνεργα της ψαρικής στο Νεολιθικό Φράγχθι (Εικ. 5), αλλά οι αρχαιολόγοι έχουν λόγους να πιστεύουν ότι εκτός από τα αγκίστρια χρησιμοποιούνταν και άλλα εργαλεία που λόγω του οργανικού υλικού τους δεν έχουν διατηρηθεί. Χιλιάδες σπόνδυλοι μήκους 2-3 χιλιοστών μαρτυρούν τη χρήση διχτύων ή παγίδων με τρύπες τόσο μικρές ώστε να μπορούν να πιάσουν ψάρια μήκους 10-12 εκατοστών. Λόγω του μεγέθους τους, τα αγκίστρια που βρέθηκαν δεν ενδείκνυνται για το ψάρεμα μικρών ψαριών και μάλλον χρησιμοποιήθηκαν στο ψάρεμα μεγαλύτερων ειδών, όπως οι τσιπούρες, οι σαργοί και οι σφυρίδες. Εξάλλου αφού οι σφυρίδες είναι μοναχικά ψάρια είναι πιο πιθανό να ψαρεύονταν με αγκίστρι και καλάμι παρά με δίχτυ. Ο τόνος από την άλλη είναι καλύτερος υποψήφιος για ψάρεμα με δίχτυ σε συνδυασμό με τη χρήση πλοιαρίων.

Η μέχρι στιγμής μελέτη των ιχθυολογικών καταλοίπων από το σπήλαιο Φράγχθι μας έχει δώσει πολλές πληροφορίες για τα ψάρια και το ψάρεμα σ’ αυτή την προϊστορική θέση. Πολλά ερωτήματα όμως παραμένουν αναπάντητα. Παραδείγματος χάριν, πόσα μέλη της κοινότητας του Φράγχθι ασχολούνταν με το ψάρεμα; Η μήπως ήταν αυτό μια εποχιακή απασχόληση ολόκληρης της κοινότητας; Ποιος κατασκεύαζε τα αγκίστρια, τα δίχτυα, τα καμάκια, τις παγίδες; Ποιος επιδιόρθωνε τα δίχτυα; Ποιος συντηρούσε τις βάρκες; Ποιος επεξεργαζόταν τα ψάρια; Κάποια από αυτά τα ερωτήματα ελπίζουμε ότι θα απαντηθούν με την περαιτέρω συστηματική μελέτη και δημοσίευση του υλικού.

Η ανασκαφή στο σπήλαιο Φράγχθι αποκάλυψε μια μοναδική για τα ελληνικά-και όχι μόνο-δεδομένα ακολουθία ιχθυολογικού υλικού που καλύπτει πάνω από 20.000 χρόνια. Η ανασκαφή στο Φράγχθι είναι άλλωστε μια από τις πρώτες στην ανατολική Μεσόγειο που έδωσαν σημασία στα ιχθυολογικά κατάλοιπα. Η μελέτη του αρχαίου ιχθυολογικού υλικού (η επιστήμη της αρχαιοϊχθυολογίας με άλλα λόγια) είναι ακόμα στα σπάργανα, καθώς σπανίζουν οι ειδικοί με υπόβαθρο στην αρχαιολογία αλλά και με εμπειρική γνώση των ψαριών, των συνηθειών τους, και των αλιευτικών τεχνικών. Ίσως κάποια από τα νέα παιδιά της Κοιλάδας που έχουν αυτή την εμπειρική γνώση θα πρέπει να σκεφτούν την πιθανότητα μιας καριέρας σ’ αυτόν τον παραμελημένο αρχαιολογικό κλάδο. Η επιστήμη της αρχαιολογίας θα είχε σίγουρα πολλά να ωφεληθεί από μια τέτοια επιλογή.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Jameson, Michael Η., Curtis Runnels, και Tjeerd Η. van Andel. 1994. A Greek Countryside: The Southern Argolid from Prehistory to Present Day. Στάνφορντ.

Rose, Mark. “Fishing in a Changing Environment: Franchthi Cave, Greece, 11,000-5,000 B.P.”

Rose, Mark. “Tunny as a Resource in the Prehistoric Aegean”.

Rose, Mark. “Early Fishing in the Aegean”. Σε A. Jones (ετπμ.), Fish and Archaeology, Οξφόρδη.

Rose, Mark. “Neolithic Fishing in the Aegean. New Evidence from Franchthi Cave”. Ανακοίνωση στο 87ο Ετήσιο Συνέδριο του Αμερικάνικου Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, 1985.

Μαρία Λιώση Καθηγήτρια Αγγλικής Φιλολογίας Αννα Στρούλια. Δρ. Αρχαιολογίας και Ανθρωπολογίας, Πανεπιστήμιο Ιντιάνα.

Δυο  Δολίνες σπηλιές εγκατακρημνισιογενεις ασβεστικών πετρωματων σημαδευουν την πεδιάδα των Διδύμων.

Η μεγαλη και η μικρή σπηλιά.Τα νερά περασαν  μεσα απο τα χωματα εγινε χημικη διαβρωση των ασβεστιτικων πετρωματων και μετα επεσε η οροφή.Εχουν μελετηθει απο την Γεωλογική και σπηλαιολογική εταιρεία και υπαρχουν και αλλες στην Κρήτη.Εγω εχω δει και στην πισω πλευρα του βουνού πηγαινοντας προς Τραχειά αλλα δεν εχω παει ακομα κοντα.

Σημερα θα δουμε την μικρη σπηλιά και τις επομενες μερες την μεγάλη που εχει επισης ενδιαφέρον.Η μικρή σπηλιά λοιπόν εχει βαθος 80 μετρα και διαμετρο 150 μετρα .

ceb1ceb3-ceb3ceb5cf89cf81ceb3ceb9cebfcf82-ceb1cf80cebf-ceb1cf80ceb5cebdceb1cebdcf84ceb9

ceb1ceb3-ceb3ceb5cf89cf81ceb3ceb9cebfcf82-ceb5cebecf89cf84ceb5cf81

 Στη μικρή σπηλιά λοιπον κατεβαινεις απο την διοδο που εχει σκαφτει μεσα στο χώμα .

Φανταζεσται την τρομάρα μου οταν πρίν απο λιγα χρόνια βρεθηκα μεσα στη σπηλιά με την γυναικα και την μικρή κόρη μου θαταν δυο τριών χρόνων στον μεγάλο σεισμότου 2006 αν δεν κανω λαθος.Οταν τελικα σταματησε το κουνημα και το βουητο αρχίσαμε να τρεχουμε να βγουμε εξω απο το τουνελ ηταν κατι σαν εφιαλτης αλλα στην πραγματικοτητα.

Η πορτα της εκκλησίας ετρεμε και η καμπανα χτύπησε!

Εδω λοιπον δύο ξωκλήσια η Μεταμορφωση του Σωτηρα  και ο Αγ Γεωργιος.

Αυτο ειναι το εσωτερικο του Αγ Γεωργίου βραχοσκεπής εκκλησία του 13 ου αιώνα.

ceb1ceb3ceb3ceb5cf89cf81ceb3ceb9cebfcf82-ceb5cf83cf89cf84ceb5cf81ceb9cebacf8c

 Εχει μια μεγάλη πετρινη κολυμβήθρα [που συνηθως σταζει νερό μεσα απο την οροφή τοιχογραφίες σε οχι καλή κατασταση πιθανα του 1200 μΧ. μια απο αυτες παρακάτω μαλλον του Αγ Γεωργίου γιατι διακρινεται το αλογο.

Συμφωνα με την βιβλιογραφία υπαρχουν επιγραφές με Λατινικούς χαρακτήρες ,

1486 HIC FUIT DIMI PALEOLOGO (Εδω βρεθηκε ο Δημητριος Παλαιολόγος)

1490 HIC FUIT TOMA VERONEZI (εδω βρεθηκε ο Θωμας Βερονέζι)

Ετσι κι αλλιώς σε χαρτογραφιση της περιοχής απο τους Ενετούς το 1696  καταγραφεται ο Αγιος Γεώργιος στην Σπιλιά χωρίς κανένα πραμα (περιουσιακό στοιχείο) 

ceb5ceb9cebacebfcebdceb1-ceb1ceb3-ceb3ceb5cf89cf81ceb3ceafcebfcf85

ceb5ceb9cebacebfcebdceb1-12 

Τωρα γιατι διαφοροι βανδαλοι εγραψαν το ονομα τους και ημερομηνιες πανω στις τοιχογραφίες ας οψεται η προληψη και ο θρησκευτικος φανατισμός.

ceb3cebfcf85cf81cebdceb5cf82

 Πίσω απο το ιερό υπαρχουν τρείς δεξαμενές οι δυο χωμένες με χωμα η Τριτη και μεγαλύτερη σεν ενα γιγαντιο κιούπι επιστρωμενο με πηλό και Ελλας το μεγαλείο σου !γεμάτο σκουπιδια.

Ο κ Γκάτσος στο βιβλιο του η των Ερμιονεων πολις  και στις σελίδες 170-171 κανει αναλυτικη περιγραφη με σχεδιαγραματα και δινει δυο πιθανες εξηγησεις .Η επροκειτο περι βαφείου η Λινού (πατητηρι οπου βγαινει ο μουστος)Μαλιστα υποστηρίζει πως το εκκλησάκι της Μεταμορφωσης απεναντι με την σταθερή θερμοκρασία  16 βαθμων μπορεί να ηταν χωρος αποθηκευσης του κρασιου που εφτιαχνα μοναχοί.Ακομα η ολη εγκατασταση μοιαζει με εκεινη της Ακρόπολης των Αλιαίων. 

Πιο περα μεσα στο χωμα και σε υψος 25 μετρων μια οπη που ονομαζεται Ασκηταριό.

cebcceb5ceb3ceb1cebbcebf-cf80ceb9ceb8ceb1cf81ceb9

 

cebcceb5cf84ceb1cebccebfcf81cf86cf89cf83ceb7

 Η Μεταμορφωση του Σωτηρα αχρονολογητο ξωκλήσι στην βορρινη πλευρά.

Λιτό και απεριτο υποσκαφο εκκλησάκι με μια μαρμαρινη πλακα για ιερό χωρίς τοιχογραφίες.

cebcceb5cf84ceb1cebccebfcf81cf86cf89cf83ceb7-ceb5cf83cf89cf84

 Πηγές

Κοινοτητα Διδύμων Οδοιπορικο στον τοπο και τον χρόνο (εκδοση  στις αρχές του 1990) συγγραφείς

Μαρία Βελιώτη εθνολογος Εκπαιδευτικός,

Δημητρης Γεωργοπουλος Φιλολογος-Αρχειακός

Ματιες στην Αργολιδα τευχος 11 (2002)πηγες η παραπανω καθως και

Προκοπιου Τσιμανη Μνημες Ερμιονίδας

Βασιλειου Γκάτσου Η των Ερμιονεων πόλις (1996)

 

Older Posts »

Categories

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.