Posted by: makis | March 1, 2009

Σπήλαιο Φράγχθι- Franchthi cave

Με το Σταυροδρόμι του Αργολικου το βιβλίο του Αδωνι Κυρου (δυστυχώς εξαντλημενο πιά ) εχω μια στενη σχεση απο τοτε που βγηκε το 1990.Αν δειτε το βιβλιο θα καταλαβετε.Ειναι ταλαιπωρημενο το κακομοιρο διαβασμενο ξανα και ξανα δανεισμένο ταξιδεμενο σε βουνα και ραχουλες της επαρχίας μας.

Δεν με γοητευει μονο ο πλουτος των πληροφοριών αλλα και η μορφή γραφής που σε παρασύρει χωρίς τους κουραστικους σχολαστικισμούς σε μια υπεροχή περιπετεια σε ενα ταξιδι στο παρελθόν.

Ενα βιβλιο που θα μπορουσε και θα επρεπε να διδασκεται στα σχολεια της Ερμιονίδας μπας και βγουνε στο μελλον δυο τρεις συνεχιστες αυτης της προσπαθειας.

Και τα γραφω ολα αυτα οχι για να υποτιμησω το εργο του κ Γκάτσου  η της κ Παιδουση Παπαντωνίου που για μενα ειναι εξ ισου σημαντικο αλλα για να καταγραψω πως ο τροπος γραφης του κ Κυρου ειναι πιο κοντινος σ εμένα.

Ειναι κρίμα που το βιβλίο του οπως και το βιβλίο του κ Γκατσου δεν εχουν μεταφραστει στα Αγγλικά για να γινουν κτήμα της παγκοσμιας κοινοτητας

Το 1959 λοιπον ο κ Κυρου βρηκε οπως γραφει στην σελίδα 40 του βιβλιου του, κομματια νεολιθικης κεραμικης μπροστα στο σπηλαιο.

Ειδοποιησε αρχαιολογικη υπηρεσία και Μουσειο Αθηνων αλλα…..

Το 1966 οταν ο Λιβανός επαιρνε χωμα για την Κορωνίδα ειδοποιηθηκαν απο τον Κυρου οι Michael Jameson  και  Thomas Jacobsen που εκαναν ανασκαφες στον αρχαιολογικό χωρο στο Πορτο Χελι πηγαν εκει και το κουβαρι αρχισε να ξετυλίγεται.

Το σπήλαιο εχει βαθος 150 μετρα  και πλατος εισόδου 30 μετρα.ΣΤ.ΑΡ

skitso-cf86cf81ceb1ceb3cf87ceb8ceb9

Γιατι Φραγχθι ομως;Αυτη η ονομασία παντα μου κινουσε την περιεργεια.Δεν ακουγεται Ελληνικη.Η εξηγηση που δινει η κ Παιδουση Παπαντωνίου ειναι πως προερχεται απο την Αλβανικη λέξη μικρός Φραγκος (σελ 74 /Η Ερμιονιδα ανα τους αιώνες) ΕΡ.ΑΙ

Frengu= Φραγκος  ,Γαλλος,/Frengthi = ο μικρός Φραγκος.Και παλι γιατι ονομαστηκε ετσι το σπηλαιο ;Σίγουρα οι Φραγκοι περασαν σαν κατακτητες  απο την Ερμιονίδα 1212-1388 μΧ  πριν τους Ενετους και τους Τουρκους (1540 και 1715) αλλα τι εδεσε μεσα στην ιστορία την σπηλια αυτη με τον μικρό Φραγκο Και μαλιστα με την Αλβανικη ονομασία  οταν οι Αλβανοι ηρθαν στα 1500 περίπου στην περιοχή εκατο χρόνια αφου οι Φραγκοι ειχαν διωχτει απο τους Ενετούς;

ceb1ceb9ceb8cebfcf85cf83ceb12-ceb2cf81ceb1cf87cebfceb9-cebbceb5cf85cebacebfceb9

Oi δύο φωτογραφίες ειναι απο την κορφή της πεσμένης οροφής στην θεση του μεγαλου φωτιστικου προβολέα και δειχνουν την δευτερη αιθουσα του σπηλαιου οπου και η μικρή λίμνη

Στο βαθος ενα ακομα κομματι που εχει πεσει η οροφή και αριστερα κατω ειναι η λιμνουλα.Εδω φωλιαζουν πολλα περιστερια και το εδαφος ειναι γεματο κουτσουλιές.

Μεσα στην λιμνη πριν απο καποια χρόνια ηταν ενα μεγαλο μαυρο  φίδι (χελι ισως) πανω απο εναμιση μετρο.Δειχνει αυτο καποιο υπογειο περασμα;

Στηνν κλασσικη αρχαιότητα 5ος-4ος αιωνας λατρευονταν εδω χθόνιες θεοτητες  και βραθηκαν στον βυθο της λιμνης αγγεια και πηλινα ειδώλια ΣΤ.ΑΡ

cf80ceb7ceb3ceb7-cebdceb5cf81cebfcf8d-cf83cf84cebf-cf86cf81ceb1ceb3cf87ceb8ceb9

Το νερο ειναι παγωμενο και γλυφό.Παντως δεν ειναι θαλασσα.Η λίμην ειναι εμνα μετρο κατω απο την επιφανεια της θαλασσας ΕΡ. ΠΟ σελ 19

Αν βρεθειτε εκει την καταλληλη στιγμη που πεφτει το φως του ηλιου θα απολαυσετε ενα τυρκουαζ μοναδικό και θα δειτε πολυ καθαρά τις πετρες και το βαθυτερο σημείο της λιμνης.Ηταν αραγε και παλιά αυτο το μεγεθος της η μηπως ηταν μεγαλύτερη και τωρα καταπλακωθηκε απο πετρες και χωματα.

ceb1ceb9ceb8cebfcf85cf83ceb1-2-cf80ceafcf83cf89-ceb5cebecebfceb4cebfcf82

Η καταβαση στην δευτερη αιθουσα δεν ειναι παντα ευκολη.Μεγάλα συμπαγη κομματια της οροφής εχουν κατσει στον πυθμένα.Διακρίνωνται στο βαθος σαν κομματια μαρμαρο.

Η σπηλιά ειναι γεματη περιστερια .Βλαστηση στα πιο απιθανα σημεία.

Ο δεξιός τοιχος της δευτερης αιθουσας καταμαυρος απο κατω προς τα πανω.Ειναι οι χρωνματισμοι των πετρωματων ειναι καπνος απο φωτιά ;Παντως αν ειναι φωτιά μου φαινεται δυσκολο να πηγαν συγχρονοι για κατασκηνωση σε αυτο το σημειο οταν μπορουσαν να εχουν προσβαση στην μπροστινη αιθουσα.Αντιθετα ειναι πιθανο οι πρωτοι κατοικοι να ειχαν την εστια τους κοντα στο νερό παρα μπροστα στην εισοδο.

cebcceb1cf85cf81ceb9cf83cebcceadcebdcebf-cf84cebfceb9cf87cf89cebcceb1-2-ceb1ceb9ceb8cebfcf85cf83ceb1

ceb1ceb9ceb8cebfcf85cf83ceb1-2-cf83cf80ceb7cebbceb9ceaccf82

Η πεσμενη οροφη της σπηλιάς  που πρεπει να σκαρφαλώσεις για να βρεθεις στην δευτερη αιθουσα.Εκει που ειναι τα βραχια ειναι περιπου το ενα τριτο της σπηλιάς.Οι ανασκαφές εχουν γινει σε αυτο το τμημα που βλεπετε.

ceb5ceb9cf83cebfceb4cebfcf82-cf83cf80ceb7cebbceb9ceaccf82-1

Και εδω πολλα περιστερια και στανες βοσκών με αρκετη κοπρια στα αριστερα.Ισως γι αυτο οι ντοπιοι την λενε και η σπηλια του Κυκλωπα. Η λαικη φαντασία ισως εκανε την Κορωνίδα τον βραχο που πεταξε ο Κυκλωπας στον Οδυσσεα.Αλλη παραδοση λεει για ενα ψαρα που εκανε πυροφανι εξω απο την σπηλιά και μεσα στον βουρκο βρηκε ενα μεγαλο ανθρωπινο κρανίο που μονο σε γιγαντα μπορουσε να ανοικει.

Το φως του ηλιου ζωγραφίζει τους βραχους τονιζοντας διαφορετικες μορφές αναλογα με την ωρα.

ceb5ceb9cf83cebfceb4cebfcf82-cf83cf80ceb7cebbceb9ceaccf82-cf86cf89cf822

Πηλινα αγγεία της Μεσης Νεολιθικης εποχής  5800-5300 βρισκονται μαζί με τα υπολοιπα ευρηματα στο μουσείο του Ναυπλίου.Δυστυχώς δεν μπορω να σηκωσω φωτογραφίες γιατι οι νομοι ειναι εξοντωτικοι.

Η οροφή .Πετρωματα που επεσαν σαν μπλοκια μετα τον σεισμό.

cebfcf81cebfcf86ceb7-ceb2-ceb1ceb9ceb8cebfcf85cf83ceb1

Σταλακτίτες και ομορφα χρωματα στην εισοδο της πρωτης αιθουσας

cebfcf81cebfcf86ceb7-cf86cf81ceb1ceb3cf87ceb8ceb9

Δεξιά η εισοδος και μπροστα ο δευτερος χωρος ανασκαφής

cebfcf81cf85ceb3cebcceb1-2

Η τρυπα του δευτερου χωρου ανασκαφης.Ο κ Γκάτσος εχει μια αναφορα στην σελίδα 28 του βιβλιου του ΕΡ. ΠΟ που ποτε δεν σκεφτηκα.Αν δεν οργανωθουν νεες ανασκαφες και καταρευσουν τα τοιχώματα των ταφρων θα ανακατευθουν τα χωματα και οι αιωνες ξκαι θα χαθουν πιθανα πληροφορίες που εμειναν ανεγγιχτες για χιλιαδες χρόνια προστατευμενες στην σπηλιά.

cebfcf81cf85ceb3cebcceb1-ceb1cebdceb1cf83cebaceb1cf86ceaecf82-1

Η εισοδος της σπηλιάς το σουρουπο μπροστα μεσα στη θαλασσα  κτισματα και δεξιά η θαλασσα που τοτε ηταν πεδιαδα.Κτισματα υπαρχουν μπρος στην εισοδο του σπηλαιου.Το παλαιοτερο απο αυτα τα κτισματα μπορει να τοποθετηθει στην κεραμικη νεολιθικη εποχή 6 χιλ πΧ. Τοτε πρεπει να κατοικουσαν γυρω στα 100 ατομα στην περιοχή( ΕΡ. ΠΟ σελ 29-30).

Τι να κρυβει αραγε ο λασπωδης βυθός του κολπου της Κοιλάδας στην αγκαλιά του κρυμένο;

cf86cf81ceb1ceb3cf87ceb8ceb9-ceb5cebecf89cf84

 Η σημερινη Ερμιονίδα εχει εκταση 225 τετρ χιλιομετρα και ειναι στοχος απο το 1950 για τα Πανεπιστημια Pennsylvania και Indiana.Μεχρι σημερα εχουν καλυφθει τα 44 τετρ χιλιομετρα η το  20%.ΕΡ. ΠΟ σελ 31

Πηγές

Είναι ενα απο τα σημαντικότερα σπήλαια της Ευρώπης και σίγουρα της Ανατολικής Μεσογείου

Πρώτο- κατοικήθηκε πιθανά από τον άνθρωπο του Νεαντερταλ  (ίχνη έχουν βρεθεί στη μεγάλη σπηλιά Διδύμων και το Ηλιόκαστρο),στην Μουστιαια περίοδο 40 χιλ χρόνια πΧ αλλά σίγουρα από το Χομο Σαπιενςτην περίοδο μετά από τα 30χιλ χρόνια πΧ. .Μέχρι σήμερα έχουν διερευνηθεί 25 χιλ χρόνια  πρίν απο σημερα και το σπήλαιο κατοικήθηκε συνεχώς  για 20 χιλ χρόνια μέχρι πριν πέντε χιλιάδες χρόνια από σήμερα (3000 πΧ) όταν μεγάλος σεισμός γκρέμισε όλα τα μεγάλα σπήλαια της Ελλάδας.

Ένα διάλειμμα έγινε στα  15 χιλ χρόνια όταν πλημμύρες  εδίωξαν τους κάτοικους του.

Την εποχή που οι πρώτοι κυνηγοί, σε ομάδες των είκοσι μελών, βρήκαν καταφύγιο στη σπηλιά το τοπίο ήταν διαφορετικό.

Είναι η εποχή της καθόδου των παγετώνων  και οι θάλασσες μαζεύονται αφήνοντας χώρο στην ξηρά. Η θάλασσα ήταν 6-8 χιλιόμετρα πιο μέσα μεγάλες πεδιάδες απλώνονταν μπροστά στην είσοδο του, πλούσιες πηγές με άφθονο, νερό κοπάδια από ζώα που έβοσκαν το γρασίδι.

Φανταστείτε πώς σήμερα η είσοδος είναι 12,5 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και σε απόσταση 50 μέτρων.

Τότε το σπήλαιο δέσποζε σε μια μεγάλη πεδιάδα που έφτανε μέχρι τις Σπέτσες και την Σπετσοπουλα νησιά που τα πετρώματα τους μοιάζουν με της Αργολίδας σε αντίθεση με την Ύδρα και την Δοκό που μοιάζουν με τις Κυκλάδες.

Η είσοδος του σπηλαίου βλέπει δυτικά και αυτό είναι μια εξήγηση για την ηφαιστειακή στάχτη που βρέθηκε στα στρώματα εκείνης της περιόδου.Πιθανά προέρχεται από την έκρηξη του ηφαιστείου της Ισκια της Ν Ιταλίας.

Έτρωγαν ελάφια βίσονες αλεπούδες άγριους γάιδαρους λαγούς και είχαν εργαλεία από πυριτόλιθο και σχιστόλιθο.

Αν εμείς μετράμε με καμάρι την ιστορία μας στα τελευταία τρεις χιλιάδες χρόνια αφήστε το ρολόι του χρόνου να τρέξει γοργά πρός τα πισω μιας και τότε η εξέλιξη δεν ήταν όπως σήμερα.

Το κλίμα βελτιώνεται πλούσια δάση γεμίζουν τον τόπο και οι κυνηγοί Χομο Σαπιενς δεν είναι περιστασιακοί κάτοικοι της σπηλιάς αλλά όλο και περισσότερο μόνιμοι.

Το σπήλαιο φτάνει στην ακμή του στην Μέση Νεολιθική (κεραμική εποχή 5-4,5 χιλ χρόνια πΧ)  και την ύστερη νεολιθική που ακολουθεί για τα επόμενα 500 χρόνια .

Τότε ο οψιδιανός το πετρωμα που  υπάρχει μόνο στην Μήλο 80 μίλια μακρυά ( στις τοποθεσίες  «Νύχια«και Δεμενεγάκι ) φέρνει μια αληθινή επανάσταση.

Εξορίζει τα προηγούμενα εργαλεία από σχιστόλιθο και δίνει την δυνατότητα να φτιαχτούν πολύ καλύτερα .

Ειναι τότε που στην τροφή προστίθενται γιγάντια ψάρια (τόννοι δύο μέτρων και 200 κιλών) φακές που συλλέγονταν με δρεπάνι από πυριτόλιθο, θαλασσινά όστρακα και προς το τέλος αυτής της περιόδου διαπιστώθηκε καλλιέργεια της γης και οικόσιτα ζώα.

Οι άνθρωποι δεν είναι πια συλλέκτες και κυνηγοί μονο  αλλά και παραγωγοί.

Σίγουρα υπάρχει κάποιο εμπόριο( ο οψιδιανός το βεβαιώνει) αν και θεωρείται απίθανο οι κάτοικοι του σπηλαίου να πήγαιναν από την θάλασσα στην Μήλο παρ όλο που μην το ξεχνάτε η ξηρά ήταν πιο κοντά τότε.

Μια απόπειρα που έγινε να επιβεβαιωθεί η θαλάσσια επικοινωνία Ερμιονίδας –Μήλου ήταν στις 14/06/87 όταν τετραμελές πλήρωμα πήγε από την Ερμιόνη στην Μήλο με πλοιάριο από πεύκα που είχε κατάρτι και πανί.Πήραν οψιδιανό και γύρισαν στην Ερμιόνη.Τα αποτελεσματα αυτου του εγχειρηματος μελετωνται.

Στην ακμή του (4 χιλιάδες χρόνια πΧ) το σπήλαιο έφτασε τους 150 κατοίκους και ο οικισμός εξαπλώθηκε και έξω από την είσοδο .Εκεί που με το ανέβασμα της στάθμης είναι σήμερα η θάλασσα.

Έχουμε άριστης ποιότητας εργαλεία οψιδιανού αλλά δεν βρέθηκαν ξύλινα σκεύη (που σίγουρα υπήρχαν) γιατί μετά από χιλιάδες χρόνια το ξύλο χάνεται.

Όλα τα πήλινα θραύσματα ανήκουν στην εποχή εκείνη (Νεολιθική ) είναι εσωτερικά μαύρα και εξωτερικά καφέ δοχεία (κούπες) χωρίς βάσεις και χερούλια η κάποια διακοσμητικά με επίπεδα χείλη.Βρέθηκαν ακόμα γυναικεία ειδώλια (νεώτερης νεολιθικής εποχής) αγαλματίδια χάντρες κοσμήματα και κατεργασία θαλασσινών κοχυλιών.

Όλα τα ευρήματα είναι στο αρχαιολογικό μουσείο  Ναυπλίου .

http://www.culture.gr/h/1/gh151.jsp?obj_id=3462

Αλλά πιο σημαντική ανακάλυψη θεωρείται ο σκελετός .

Πρόκειται για τον αρχαιότερο πλήρη σκελετό στην Ελλάδα 10-8 χιλιάδες χρόνια παλιό.Είναι ένας άντρας 25 χρονών με ύψος 1,56 (οι γυναίκες είχαν ύψος 1,39) που δέχτηκε ισχυρό χτύπημα στο κεφάλι.Πάνω από τον νεκρό έχουν μπει  πέτρες αλλά δεν βρέθηκαν κοσμήματα η αφιερώματα.

Έχει τα πόδια λυγισμένα και τα χέρια στο στήθος  στην στάση του εμβρύου.Είναι θαμμένος με το κεφαλι νοτια και τα πόδια στον βοριά

Βρέθηκαν ακόμα σκελετοί δυο παιδιών με αντίστροφη θέση το κεφάλι στον βοριά.

Οι ανασκαφές έχουν γίνει μόνο στον μπροστινό χώρο του σπηλαίου σε επιφάνεια 700 τ μ.Το  υπόλοιπο είναι καταπλακωμένο από την οροφή και ίσως κρύβει μοναδικές πληροφορίες .Ίσως στο μέλλον οι άνθρωποι να μπορέσουμε να βγάλουμε τους πελώριους βράχους και να δούμε τι είναι από κάτω.Ίσως μπορούμε και σήμερα .

Τις ανασκαφές έχουν κάνει Τα πανεπιστήμια Ιντιάνα και Πενσυλβάνια την περίοδο 1967-1976 κατά τον κ Κυρου μέχρι το 1971) .Επικεφαλής ο καθηγητής Thomas Jacobsen επικεφαλής ομάδας τριάντα φοιτητών ανάμεσα τους η κ Vitelli αργότερα καθηγήτρια του πανεπιστημίου Ιντιάνα  και Curt Runnels αργότερα καθηγητής του πανεπιστημίου Stanford. O τελευταίος επέστρεψε  το1980-1982 με είκοσι φοιτητές και συνέχισε τις ανασκαφές.

Η κ Vitelli έδωσε διάλεξη στο Κρανίδι στις 4 Οκτώμβρη του 2000.

Από το πανεπιστήμιο Ιντιάνα είχαμε kai την αρχαιολόγο Αννα Στρουλια που έκανε λίγο αργότερα την διατριβή της  μένοντας στην Κοιλάδα σχετικά με την σημερινή σχέση των κατοίκων του χωριού με το σπήλαιο. 

Προσφατες δρασεις

Επί  δημαρχίας Καμιζή τo 2000 είχαν ξεκινήσει εργασίες επισκευής του παλιού σχολείου Κοιλάδας προκειμένου να γίνει Μουσείο που θα φιλοξενούσε ένα μέρος από τα ευρήματα του σπηλαίου.,Ακόμα έγινε μια μελέτη  του Δήμου για την αναδείξη του σπηλαίου  που είχε αποσταλεί στην περιφέρεια και την ειδική γραμ του Υπουργ Πολιτισμου  για να χρηματοδοτηθεί το έργο από την Ευρωπαϊκή Ένωση με  προϋπολογισμό 226 εκατομ δραχμές.

Είναι σημαντικό όπως επισημαίνει ο κ Γκατσος να μην καταρρεύσουν τα τοιχώματα των τάφρων της ανασκαφής γιατί τότε αυτό που έμεινε ανέγγιχτο για χιλιάδες χρόνια θα γίνει ένας σωρός χώμα.Μην ξεχνάμε πως έχει κοπεί μια φετα25  χιλιάδων χρόνων και δίπλα μπορεί να υπάρχουν ανεκτίμητες πληροφορίες.

Ο κ Κυρου υποστηρίζει πως σε μεγαλύτερο βάθος θα βρεθούν ίχνη Νεαντερτάλ.

Η απορία μου είναι γιατί οι επιστήμονες που άνοιξαν τις τάφρους δεν στερέωσαν με κάποιο τρόπο τα τοιχώματα.Παλιότερα υπήρχε συρματόπλεγμα τριγύρω τώρα ούτε καν αυτό.

Ας ελπισουμε πως η τοπική κοινωνία θα ευασθητποιηθει ξανά για να αρχίσουν οι εργασ΄ιες  σύντομα.Εκεινο που χρειάζεται ειναι να ενδιαφερθει το Πνευματικο κεντρο του Δημου Κρανιδίου και να πλαισιωθει απο οσους ενδιαφερονται με μια θεματικη ομαδα η αν δεν γινει αυτο να φτιαχδτει καποιο σωματειο κατοικων που σε βαθος χρόνου θα εργαστει για την αναδειξη αυτου του παγκοσμιου μνημείου της αρχαιολογίας.

 

http://www.ermionida.info/gr-html/fragthi-psarema.html

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Jameson, Michael H., Curtis Runnels, και Tjeerd H. van Andel. 1994. A Greek Countryside: The Southern Argolid from Prehistory to Present Day. Στάνφορντ.

Rose, Mark. “Fishing in a Changing Environment: Franchthi Cave, Greece, 11,000-5,000 B.P.”

Rose, Mark. “Tunny as a Resource in the Prehistoric Aegean”.

Rose, Mark. “Early Fishing in the Aegean”. Σε A. Jones (επιμ.), Fish and Archaeology, Οξφόρδη.

Rose, Mark. “Neolithic Fishing in the Aegean: New Evidence from Franchthi Cave”. Ανακοίνωση στο 87ο Ετήσιο Συνέδριο του Aμερικάνικου Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, 1985.

Άννα Στρούλια. Δρ. Αρχαιολογίας και Ανθρωπολογίας, Πανεπιστήμιο Ιντιάνα.

http://www.ermionida.info/gr-html/fragthi.html

http://www.koutouzis.gr/10.000pX.htm

http://www.ert.gr/menoumellada/videos/peloponnisos/stin-koilada-argolidos-episkepsi-sto-spilaio-fragxthi./details.htm

http://www.iupress.indiana.edu/catalog/index.php?cPath=1037_3130_3211

http://en.wikipedia.org/wiki/Franchthi_Cave

http://www.showcaves.com/english/gr/caves/Frahthi.html

http://www.nature.com/nature/journal/v271/n5643/abs/271349a0.html

http://archaeology.about.com/od/archa13/a/franchthi.htm 

Αδωνι Κυρου Το Σταυροδρόμι του Αργολικού 1990 (σελ 31-47)ΣΤ.ΑΡ

Βασιλειου Γκατσου Η των Ερμιονεων Πολις 1996 (σελ 19-41)ΕΡ. ΠΟ

Γιονα Μικε Παιδουση-Παπαντωνιου Η Ερμιονιδα ανα τους αιωνες 1996 (σελ 74-75) ΕΡ.ΑΙ

 Μαρία Ηρακλη  Λιωση Σπηλαιο Φραγχθι εκδοση Ματιες στην Αργολιδα 2002;ΣΠ.ΦΡ

Πηγές

http://archaeology.about.com/gi/dynamic/offsite.htm?zi=1/XJ&sdn=archaeology&cdn=education&tm=52&gps=395_871_1148_640&f=10&su=p897.4.336.ip_&tt=2&bt=0&bts=0&zu=http%3A//projectsx.dartmouth.edu/history/bronze_age/lessons/les/1.html

 http://www.mnsu.edu/emuseum/archaeology/sites/europe/franchthicave.html

http://www.arxaiologia.gr/assets/media/PDF/migrated/1294.pdf

Στην παρακατω διευθυνση υπαρχουν εννεα βιβλια για το σπηλαιο απο τις πανεπιστημιακές εκδόσεις συνολικης αξιας 700 δολαρίων.Δεν θα επρεπε να τα αγορασουμε ΑΥΡΙΟ και να τα βαλουμε στην δανειστικη βιβλιοθηκη του Δημου Κρανιδόυ;Τριάντα ανθρωποι να βαλουμε απο εικοσι ευρω και θα μας τα στειλουν με αντικαταβολή.Τι λετε το κανουμε σαν δωρο στα παιδιά     μας; Δυο απογευματινες εξοδοι για καφέ ειναι.

Χθες  εγινε και νεα επισκεψη στο σπηλαιο Φραγχθι (μετα απο εκεινη στις 21 Ιουνιου) οργανωμενη απο τον Δημο Κρανιδιου

Την ξεναγηση παρουσια εκαναν οι καθηγητριες Μπασιμακοπουλου και Μπουγιουρα και τα 150 ατομα  που  συμμετειχαν για δυο περιπου ωρες 10.30-12.30 μερταφερθηκαν παλι με το φερυ μποουτ.

Φαινεται πως γινεται δουλεια για το Φραγχθι. Να δουμε πως θα καταληξη σε συγκεκριμενες προτασεις -δρασεις.

Για την εκδηλωση στη Κοιλαδα της Παρασκευης διαβαστε

http://stamdamd.blogspot.com/2009/08/blog-post_08.html 9/08/09

« Μέθοδοι αλιείας στην Ερμιονίδα από την προϊστορική εποχή μέχρι σήμερα»

.
Την Παρασκευή το βράδυ 7 Αυγούστου σε ένα ιδανικό χώρο για το θέμα στην παραλία της Κοιλάδας Δ.Δ. Δήμου Κρανιδίου γνωστό ψαροχώρι της Ερμιονίδας σήμερα, αλλά και σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα από την προϊστορική εποχή από τους πρώτους κατοίκους στο αρχαίο σπήλαιο Φράγχθι βόρεια από τον σημερινό οικισμό, η περιβαλλοντική ομάδα μαθητών Γυμνασίου Κρανιδίου με τις δασκάλες τους – καθηγήτριες κ. Μπασιμακοπούλου Αικατερίνη και Μπουγιούρα Σοφία , παρουσίασαν την εργασία περιβαλλοντικής εκπαίδευσης με θέμα: «Μέθοδοι αλιείας στην Ερμιονίδα από την προϊστορική εποχή»
.
Στο χώρο της εκδήλωσης υπήρχε έκθεση ασπρόμαυρης φωτογραφίας με πρόσωπα και δραστηριότητες των κατοίκων της περιοχής, ενώ παιδιά του Δημοτικού σχολείου και του τοπικού πολιτιστικού κέντρου έκθεταν και πουλούσαν αντί συμβολικής τιμής πανέμορφα μικρά χειροτεχνήματα δημιουργημένα με τα χεράκια τους…
..
Έναρξη της εκδήλωσης
.
Την έναρξη της εκδήλωσης έκανε με ένα μικρό
πρόλογο πρόεδρος του Δ.Σ. Δήμου Κρανιδίου κ. Τόδορης.
..
Στην συνέχεια στο κύριο θέμα αναφέρθηκε η κα. Αικ. Μπασιμακοπούλου λέγοντας: « Οι εκπαιδευτική ομάδα μαθητών και εκπαιδευτικών, επιλέγει ένα θέμα από το φυσικό και το ανθρωπογενές περιβάλλον, μελετά συγκεντρώνει τις απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με το θέμα, επισκέπτεται, συζητά, παίρνει συνεντεύξεις, ερευνά τα προβλήματα που απειλούν τη φυσική ισορροπία των οικοσυστημάτων και τέλος όταν ολοκληρώσει την εργασία της, την παρουσιάζει στην τοπική και στην εκπαιδευτική κοινωνία. Μέσα σ’ αυτό τον προγραμματισμό εντάσσεται και η σημερινή παρουσίαση της εργασία της περιβαλλοντικής ομάδας»
..
Συνεχίζοντας την αναφορά της πάνω στο θέμα η κ. Μπασιμακοπούλου είπε εκτός των άλλων: «Επιλέξαμε αυτό το θέμα διότι γεννηθήκαμε, μεγαλώσαμε, ζούμε δίπλα στη θάλασσα και γι’ αυτό έχοντας ως παράδοση τους μακρινούς μας προγόνους τους κατοίκους του Φράγχθι δουλέψαμε το θέμα αυτό. Αφού λοιπόν από αυτή τη μακρινή εποχή συνεχίζεται η παράδοση η συγχωριανοί μας εξελίχτηκαν σε τολμηρούς θαλασσοπόρους . Σιγά –σιγά πήραν την ευκαμψία, το εύπλαστο, την μαλακότητα της θάλασσας. Θα λέγαμε τους λάξεψε το υγρό στοιχείο και τους λύανε η αρμύρα του πελάγου. Όπως μας είπαν οι ίδιοι, πήγαιναν από μικρά παιδιά ταξίδια στα νησιά και αλλού για διάφορα ψαρέματα. Κάποιοι ηλικιωμένοι μας μίλησαν για τα ταξίδια στην Μπαρμπαριά, (βόρεια Αφρική) για να ψαρέψουν σφουγγάρια. […] Ακούσαμε πολλά, μάθαμε πολλά, τα περισσότερα εκτυπώθηκαν σε ένα εγχειρίδιο και παρακαλούμε όσους γνωρίζουν να μας ενημερώσουν για τις παραλήψεις μας, γιατί σκοπός μας είναι να συνεχίσουμε την εργασία μας με ένα πρόβλημα σχετικά με την αλιεία, που είναι η υπεραλίευση των θαλασσών της Επαρχίας Ερμιονίδας».
.
Στη συνέχεια οι μαθητές της περιβαλλοντικής ομάδας διαβάσανε αποσπάσματα από την εργασία τους, ενώ ανάλογα με τις αναφορές που γινόντουσαν προβάλλονταν στην οθόνη εικόνες σλάιντς.
..
Τον επίλογο της παρουσίασης έκανε η εκπαιδευτικός κ. Σοφία Μπουγιούρα.
.
Προς το τέλος της εκδήλωσης ο πρόεδρος του Ναυταθλητικου Ομίλου Κοιλάδας έκανε ένα μικρό χαιρετισμό και αναφέρθηκε για λίγο στο ιστιοπλοϊκό άθλημα ενώ η εκδήλωση έκλεισε με ένα μικρό χαιρετισμό του Γυμνασιάρχη κ. Ιωάννη Αποστόλου.
..
Με το πέρας της εκδήλωσης το εγχειρίδιο με την εργασία των παιδιών μοιράστηκε σε όλους τους παρευρισκόμενους.
..
ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΔΑΜΑΛΙΤΗΣ

Και με την ευκαιρια θελουμε να θυμισουμε πως στις 10/12/2007 εγινε στο Λυκειο Κρανιδιου εκδηλωση για το σπηλαιο Φραγχθι.

Αναδημοσιευω απο http://enorikoilad.blogspot.com/2007_12_01_archive.html

Την Δευτέρα 10 Δεκεμβρίου 2007 στις 5:30 μ.μ. στην αίθουσα εκδηλώσεων του Γενικού Λυκείου Κρανιδίου πραγματοποιήθηκε ημερίδα με θέμα: “ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΦΡΑΓΧΘΙ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΔΕΙΞΗΣ ΤΟΥ”

Την ημερίδα οργάνωσε η Νομαρχιακή Επίτροπή Τουριστικής Προβολής, Διεύθυνση Τουρισμού – Πολιτισμού την Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Αργολίδας.

Στην πρώτη εισήγηση ομιλήτρια ήταν η Αικατερίνη Κυπαρίσση – Αποστολίκα Αρχαιολόγος – Διευθύντρια της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας Νοτίου Ελλάδας του Υπουργείου Πολητισμού.

Στην δεύτερη εισήγηση ομιλητής ήταν ο Νικόλαος Συμεωνίδης, ομότιμος καθηγητής της Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών με θέμα: “Ξενάγηση στο χώρο των απολιθωμάτων”
Η φιλοξενία από την πλευρά του Λυκειάρχη Κωνσταντίνου Μαρκαντώνη υπήρξε Αβραμιαία με γλυκίσματα αναψυκτικά και τους παραδοσιακούς λουκουμάδες.
Αναρτήθηκε από Ενοριακό Κεντρο Νεότητας στις 10:34 μμ Ετικέτες
Λοιπον  τι εγινε εναμισυ χρονο μετα; Που βρισκομαστε σημερα;
Υλοιποιηθηκε καμμια απο τις αποφασεις που προταθηκαν τοτε;
Το θεμα ηταν : “ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΦΡΑΓΧΘΙ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΔΕΙΞΗΣ ΤΟΥ”.
Εγινε τελικα η εκδρομη στη σπηλιά στις 21 /6 που ειχε ανακοινωση ο κ Τοντωρης ( και  δημοσιευθηκε στα μεσα Μαιου σε γειτονικο ιστολογιο);

Παράλληλη εκδήλωση θα είναι η επίσκεψη και ξενάγηση στο σπήλαιο Φράγχθι στις 21/6.

http://hermionidanews.blogspot.com/2009_05_17_archive.html

Συμμετειχε κοσμος, βγηκαν συμπερασματα;
Προσωπικα συμμετειχα και στην διαβουλευση για το επιχειρησιακο προγραμμα του Δημου Κρανιδιου πριν απο ενα χρονο.
Ενταχθηκε καμμια απο τις προτασεις που  ακουστηκαν στο σχεδιο;
Προχωρα το σχεδιο ενα χρονο μετά;Σε ποιους τομεις με ποιες δυσκολιες;
Οι ομιλιες και οι ημεριδες (τα λογια γενικωτρεα ) εχουν νοημα οταν γινονται εργα.
Αλλιως κουραζουν, οι πολιτες απεχουν και μετατρεπωνται σε κοινωνικες εκδηλώσεις.
Κοιταχτε στις φωτο ποσος κοσμος συμμετειχε εκτος απο τους επισημους στην εκδήλωση.Θυμιζω πως προκειται για ενα αοπομ τα σημαντικοτερα σπηλαια στον κοσμο.Μονο οι μαθητες να ειχαν παει απο περιεργεια , επρεπε η αιθουσα να ειναι γεματη
Γραφω ολα τα παραπανω με μια επιφυλαξη.Μπορει πραγματα να γινωνται και να μην τα γνωριζω.Στην παρουσιαση των εργων του Δημου μας δικρινω μια αναποτελεσματικοτητα.Μακαρι να ειναι ετσι και μια ανακοινωση να βαλει τα πραγματα (και εμενα ) στη θεση του.Ομως το ελλειμα στην ενημεραση και συμμετοχη παραμενει.

Αντιπαρερχομαι το θεμα με τα δελτια τυπου (και την επιλεκτικη οπως παντα διανομη τους )απο χαρα γιατι εστω και καθυστερημενα διαβασα  για την πραγματοποιηση της επισκεψης στο σπηλαιο Φραγχθι στις 21/06/09.

Χωρις να διαβαζω πολλες λεπτομερειες,  η παρουσια εκατο ανθρωπων, η ξεναγηση απο τις καθηγητριες ,οι ερωτησεις και οι προτασεις  η παρουσια του Δημαρχου ειναι ολα αξιεπαινα.

Μπραβο στον κ Τοντωρη που εμπνευστηκε και πραγματοποιησε την εκδηλωση.

Πιστευω πως εχει αποψη ικανοτητ ες και θεληση να φερει το θεμα στο προσκηνιο.Αρκει να βρεθουν και αλλοι διπλα του να τον βοηθησουν .

Ολοι!

Απο την πλειοψηφια και την μειοψηφια του κ Καμιζή.Και οσοι δεν ειναι ουτε με τον ενα ουτε με τον αλλο.

Κανεις δεν περισευει συμπολιτες.

Ας  μαθουμε να τρωμε τα μουστακια μας σε καποια θεματα αλλα και να ενωνομαστε ολοψυχα σε καποια αλλα.

Η αναδειξη του σπηλαιου ξεπερνα την επαρχια και την χωρα μας.

Ομως θελει υπομονη, επιμονη ,φαντασια και καθημερινη ενασχοληση με το θεμα.

Ας μην προσπαθησουμε να βγαλουμε προσωπικη καταξιωση και πολιτικη υπεραξια απο το θεμα. Ας ξεκινησουμε απο αυτο για να μαθουμε να λεμε τα καταφεραμε ολοι μαζι και ο καθενας εδωσε οτι μπορουσε.Και ο καθενας ειναι πολυτιμος.

Η επισκεψη αυτη ας θεωρηθει συνεχεια ολων των προηγουμενων δρασεων (και του προηγουμενου Δημαρχου) καθως και της ημεριδας που διοργανωσε η σημερινη αρχη το 2007.

Ας μας επιτραπει και σε εμας τα τοπικα ιστολογια να μοιραστουμε ενα κομματακι της κοινης προσπαθειας με τα αρθρα που δημοσιευουμε για το σπηλαιο εδω και πανω απο ενα χρονο.

Ανοιγουμε ενα παραθυρο στον κοσμο για να γνωρισει διαδικτυακα αυτο τον πολυτιμο αρχαιολογικο χωρο.Μονο απο την ιστορικη Ερμιονιδα ειχα 100 επισκεψεις στην αναρτηση για το Φραγχθι.

Αλλα η προσπαθεια μου ειναι ερασιτεχνικη και περιορισμενη.Χρειαζεται μεταφραση και διαδοση στα Αγγλικα ενος ιστοτοπου εξιδεικευμενου στο θεμα.Βιντεο φωτογραφιες και πληροφοριες εχουν σηκωθει και στο facebook αλλα μονο στα Ελληνικα.

Συγχαρητηρια στους διοργανωτες και καλη συνεχεια λοιπον.

 

ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΟΤΕΡΑ ΣΠΗΛΑΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ:
ΤΟ ΦΡΑΓΧΘΙ
Φραγχθι

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΡΑΝΙΔΙΟΥ Σχολικό έτος 2001-2002

Περιβαλλοντική ομάδα Αγρίμη Ελευθερία, Αγρίμη Μαρία, Αδαμόπουλος Τάσος, Αντωνοπούλου Σοφία, Γαλανόπουλος Τάκης, Γεωρ-γοπούλου Νατάσα, Γκάτσος Λευτέρης, ΓκιώνηςΠαναγιώτης, Ελένη Αρχοντιά, Καλούδη Βασιλική, Καμιζή Καλλιρρόη, Μαγκλάρα Μαρία, Μπασιμακοπούλου Ελένη, Νταουλιάρη Αγγελική, Πίκουλα Ηρώ, Τούσσα
Κατερίνα, Τουτουντζή Αθανασία, Φασιλή Ελένη

Υπεύθυνες Καθηγήτριες Μπασιμακοπούλου Καίτη Μπουγιούρα Σοφία

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Μέρος Πρώτο:
Γνωριμία μ’ ένα από τα αρχαιότερα σπήλαια του κόσμου, το Φράγχθι. Εισαγωγή: Η αξία της παράδοσης
Α. Πρόλογοι
1. Επιστολή Tns kos Vitelli, καθηγήτριας του πανεπιστημίου της Ινδιάνα των Η.Π.Α.
2. Πρόλογο5 του κ.Άδωνι Κύρου
3. πρόλογος του Δημάρχου Κρανιδίου κ. Δημήτρη Καμιζή
4. Β. Το προϊστορικό Σπήλαιο Φράγχθι

1. Ιστορία Tns ανακάλυψης του Σπηλαίου και των ανασκαφών
2. Μορφολογία εδάφους
3. θέση και Ιστορία Σπηλαίου
4. Κατοίκηση Σπηλαίου
5. Γεωργία-Κτηνοτροφία-Κυνήγι-Αλιεία
6. Ανταλλαγές και σχέσεις
7. 7.0 δρόμος του οψιδιανού

8. Ειδώλια
9. Εργαλεία

10.Κεραμική
11.Κοσμήματα
12.Υφαντική-Καλαθοπλεκτική
13. Ταφές και ταφικά έθιμα
Γ. Το Σπήλαιο Φράγχθι και η αρχή του παραγωγικού σταδίου στην Αργολίδα

Μέρος Δεύτερο:
Δραστηριότητες Tns Περιβαλλοντικής ομάδας
-Επίσκεψη στο σπήλαιο με την κ. Vitelli και το δήμαρχο κ. Δημήτρη Καμιζή.
-Επίσκεψη στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ναυπλίου.
-Οροθέτηση δρόμου από την Κοιλάδα (‘Αγιος Δημήτριος) στο Φράγχθι.
– Kαθαρισμός του Σπηλαίου.
-Έργα ζωγραφικής των παιδιών τns ομάδας.

Μέρος Τρίτο:
Σχόλια και εντυπώσεις των παιδιών τns 0μάδας

Με την ευκαιρία αυτής της αναφοράς μου δημοσιεύω και μια σχετική εξαιρετική εργασία της Μαρίας Λιώση καθηγήτριας Αγγλικής Φιλολογίας και της Αννας Στρούλια Δρ Αρχαιολογίας και Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου της Indiana των Η.Π.Α.:

ΨΑΡΙΑ ΚΑΙ ΨΑΡΕΜΑ ΣΤΟ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟ ΦΡΑΓΧΘΙ

Όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, η αρχαιολογία είναι σε μεγάλο βαθμό η επιστήμη των σκουπιδιών. Η δουλειά των αρχαιολόγων κατά το μεγαλύτερο μέρος της συνίσταται στην σχολαστική και επίπονη ανασκαφή, ανάλυση; μελέτη και δημοσίευση των καταλοίπων της ανθρώπινης δραστηριότητας του παρελθόντος, των υλικών δηλαδή που οι αρχαίοι άφησαν πίσω τους. Οι άθικτοι τάφοι με τις χρυσές μάσκες και τα ολόκληρα διακοσμημένα αγγεία είναι είδος σπάνιο. Η αρχαιολογική σκαπάνη συνήθως δε φέρνει στο φως τίποτα άλλο από υπολείμματα γευμάτων που έλαβαν χώρα χιλιάδες χρόνια πριν, μικρά κομμάτια σπασμένων πήλινων αποθηκευτικών, μαγειρικών ή άλλων σκευών, λίθινων ή οστέινων εργαλείων, κοσμημάτων ή ειδωλίων, γκρεμισμένες κατασκευές και κτίρια. Κι όμως αυτά τα απορρίμματα κρύβουν μέσα τους ένα θησαυρό πληροφοριών για τη ζωή των ανθρώπων που τα παρήγαγαν που μόνο η ανασκαφή και μελέτη με επιστημονικές προδιαγραφές από ειδικούς (και όχι αρχαιοκάπηλους!) μπορεί να αποκωδικοποιήσει. Σήμερα θα αναφερθούμε σε ένα μέρος αυτών των…σκουπιδιών: τα κόκαλα των ψαριών που ανακαλύφθηκαν κατά τις ανασκαφές στο σπήλαιο Φράγχθι.

Μια από τις σημαντικότερες καινοτομίες των ανασκαφών που διεξήχθησαν στη σπηλιά από το 1967 έως το 1976 υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Τόμας Τζάκομπσεν είναι η εφαρμογή της τεχνικής του συστηματικού κοσκινίσματος. Όλο το χώμα που βγήκε από τις ανασκαφικές τομές πέρασε από τα ξερά κόσκινα, ενώ ένα δείγμα πέρασε από το νεροκόσκινο που εξασφαλίζει τη συλλογή και των πιο μικρών ευρημάτων. Αρκετοί κάτοικοι της περιοχής θα θυμούνται τα ξερά κόσκινα και το νεροκόσκινο αφού είχαν βοηθήσει στην κατασκευή τους, είχαν εργαστεί στο κοσκίνισμα ή είχαν συμμετάσχει στο επίπονο ξεδιάλεγμα του ιζήματος του νεροκόσκινου (Εικ. 1, 2, 3). Το κοσκίνισμα ενός τεράστιου όγκου χώματος είχε σαν αποτέλεσμα τη συλλογή εκατομμυρίων ευρημάτων, κάποια από τα οποία είναι μικροσκοπικά (π.χ. χάντρες, σπόροι, κόκαλα και δόντια τρωκτικών). Ανάμεσα τους και δεκάδες χιλιάδες οστά ψαριών (Εικ. 4). Πάνω από 25 είναι τα είδη ψαριών που αντιπροσωπεύονται στο ιχθυολογικό υλικό. Η προκαταρκτική μελέτη αυτού του υλικού από τον αρχαιολόγο Δρ. Μαρκ Ρόουζ έχει καταλήξει στα εξής συμπεράσματα:

Οι πρώτες ενδείξεις ανθρώπινης δραστηριότητας στη σπηλιά ανάγονται περίπου 25.000 χρόνια πριν, σε μια εποχή που οι αρχαιολόγοι ονομάζουν Υστερη Παλαιολιθική. Κανένα ίχνος ψαριού δεν έχει αναγνωριστεί από αυτή την περίοδο, κάτι που σημαίνει είτε ότι το ψάρι δεν αποτελούσε μέρος της διατροφής είτε ότι τα κόκαλα των ψαριών που καταναλώθηκαν δεν διατηρήθηκαν ή-το λιγότερο πιθανό-δεν ανακαλύφθηκαν κατά την ανασκαφή.

Τα πρώτα υπολείμματα ψαριών που βρέθηκαν στη σπηλιά χρονολογούνται στο τέλος της Υστερης Παλαιολιθικής και στην αρχή της Πρώιμης Μεσολιθικής περιόδου (11.000-9.100 χρόνια πριν). Η σπηλιά σ’ αυτή την περίοδο, όπως άλλωστε και στην προηγούμενη, χρησιμεύει ως ένας
σταθμός στη διάρκεια των μετακινήσεων ενός πολύ μικρού νομαδικού πληθυσμού που ζει στην Πελοπόννησο από το κυνήγι και τη συλλογή καρπών. Το ποσοστό των οστών ψαριών που ανακαλύφθηκαν είναι χαμηλό (1% του συνολικού βάρους των ζωικών οστών). Τα χέλια, τα κεφαλόπουλα και τα σπαροειδή (Sparidae, κυρίως οι τσιπούρες) κυριαρχούν στο ιχθυολογικό υλικό. Σε μικρότερες ποσότητες εμφανίζονται το μουγκρί, το λαβράκι και ο σκιός. Ολα αυτά τα είδη είναι χαρακτηριστικά των Μεσογειακών λιμνοθαλασσών και παραπέμπουν σε ένα υφάλμυρο περιβάλλον. Η μικρή ποσότητα υπολειμμάτων ψαριών είναι μάλλον ένδειξη της ευκαιριακής εκμετάλλευσης μιας σχετικά κοντινής πηγής. Να σημειώσουμε ότι στην αρχή της περιόδου η ακτή απέχει 3 χλμ. από την σπηλιά, ενώ προς το τέλος της η απόσταση έχει μειωθεί στα 2 χλμ.

Αρχαιολογικά στοιχεία για τα σύνεργα της ψαρικής εκείνης της περιόδου αλλά και για τις εποχές ψαρέματος απουσιάζουν, αλλά μπορούμε να διατυπώσουμε κάποιες υποθέσεις με βάση όσα γνωρίζουμε για το παραδοσιακό ψάρεμα σε λιμνοθάλασσες στις μέρες μας. Πιο συγκεκριμένα ξέρουμε ότι αυτό γίνεται με διάφορες μεθόδους και σύνεργα, όπως απλές παγίδες και καμάκια ή πολύπλοκους καλαμένιους περιβόλους. Ξέρουμε επίσης ότι πολλά λιμνοθαλάσσια είδη ψαρεύονται από την αρχή του φθινοπώρου μέχρι την αρχή του χειμώνα (πχ. χέλι, λαβράκι, τσιπούρα, κάποια είδη κεφαλόπουλων) ενώ άλλα την άνοιξη ή σε όλη τη διάρκεια του χρόνου (μουγκρί και κάποια άλλα είδη κεφαλόπουλων). Είναι πιθανό το ψάρεμα αυτών των ειδών στην μακρινή περίοδο που μας ενδιαφέρει να λάμβανε χώρα τις ίδιες εποχές και με εργαλεία σε γενικές γραμμές παρόμοια με τα παραδοσιακά αν και απλούστερων μορφών.

Στην Υστερη Μεσολιθική περίοδο (9.000-8.000 χρόνια πριν) παρατηρούνται αλλαγές τόσο στα είδη όσο και στη σχετική συχνότητα των ψαριών που αντιπροσωπεύονται στο αρχαιολογικό υλικό. Τώρα τα οστά των ψαριών ανέρχονται περίπου στο 50% του συνολικού βάρους των ζωικών οστών. Κυρίαρχο είδος σ’ αυτή την περίοδο είναι ο τόνος. Άλλα καινούργια είδη είναι η σφυρίδα και η σφύρνα. Αυτά τα ψάρια ζουν σε ένα πλήρως θαλάσσιο παρά σε υφάλμυρο περιβάλλον. Τα χέλια απουσιάζουν παντελώς από τα ιχθυολογικά κατάλοιπα, ενώ τα κεφαλόπουλα και τα σπαροειδή (κυρίως σάλπες) εξακολουθούν να εμφανίζονται σε μικρές ποσότητες. Η παρουσία κεφαλόπουλων αποτελεί ίσως μια ένδειξη της συνεχιζόμενης εκμετάλλευσης ενός υφάλμυρου περιβάλλοντος, αν και η αλήθεια είναι ότι αυτό το είδος θα μπορούσε να είχε αλιευτεί και στη θάλασσα. Ας σημειωθεί ότι τώρα η ακτή βρίσκεται 1-2 χλμ. μακριά από την είσοδο της σπηλιάς.

Κάποιες παρατηρήσεις σχετικά με τον τόνο: Με βάση το μέγεθος των οστών των τόνων που ανακαλύφθηκαν προκύπτει ότι οι περισσότεροι από αυτούς είχαν αλιευτεί στο τρίτο έτος της ζωής τους και ζύγιζαν περίπου 8-15 κιλά. Μερικοί πάντως ήταν πολύ μικρότεροι (2-4 κιλά), ενώ αντίθετα κάποιοι άλλοι έφθαναν μέχρι και τα 200 κιλά.

Η στροφή που παρατηρείται στις αλιευτικές στρατηγικές από την εκμετάλλευση ειδών χαρακτηριστικών ενός λιμνοθαλάσσιου περιβάλλοντος στην εκμετάλλευση ενός συνδυασμού ειδών που συχνάζουν στο βυθό κοντά
στην ακτή και ττελάγιων μεταναστευτικών ειδών προϋποθέτει αλλαγές τόσο στις τεχνικές όσο και στις εποχές ψαρέματος. Οι μέθοδοι που προσιδιάζουν στο περιβάλλον της λιμνοθάλασσας έχουν πια γενικά εγκαταλειφθεί. Τώρα χρησιμοποιούνται δίχτυα και καρτέρια κοντά στην ακτή όπως επίσης και βάρκες. Ενώ τα μικρά ψάρια που συχνάζουν κοντά στην ακτή θα πρέπει να ήταν διαθέσιμα ολόκληρο τον χρόνο, ο τόνος θα πρέπει να ψαρεύονταν στα τέλη της άνοιξης ή στις αρχές του φθινοπώρου. Κάποιοι ερευνητές θεωρούν ότι οι μεγαλύτεροι τόνοι θα πρέπει να πιάνονταν στις ακτές νότια της Εύβοιας και της Ανδρου, σε περιοχές δηλαδή υψηλής θαλάσσιας παραγωγικότητας. Αυτή η υπόθεση όμως αμφισβητείται από τον Δρα. Ρόουζ, ο οποίος υποστηρίζει οτι τέτοιες πλούσιες περιοχές θα πρέπει να υπήρχαν και πολύ πιο κοντά στο Φράγχθι, συγκεκριμένα στο Σαρωνικό Κόλπο και στην ανατολική ακτή της Πελοποννήσου. Άλλωστε, όπως ο ίδιος προσθέτει, οι τόνοι θα μπορούσαν να είχαν πιαστεί και κατά τη διάρκεια των μετακινήσεων τους και επομένως μακριά από τους συνήθεις βοσκότοπους τους. Η υπόθεση ότι το ψάρεμα του τόνου στη Μεσολιθική εποχή γινόταν σχετικά κοντά στη σπηλιά υποστηρίζεται εξάλλου και από το γεγονός ότι τα κατάλοιπα των τόνων στο Φράγχθι περιλαμβάνουν οστά από όλο το σώμα του ψαριού (σπόνδυλοι, κεφάλι, πτερύγια, και ουρά). Δεν είναι απίθανο οι Φραγχθιώτες εκείνης της εποχής να μετέφεραν ολόκληρο το ψάρι από την Εύβοια σε μια απόσταση 200 χλμ.; Αν και η ανακάλυψη σε μεσολιθικά στρώματα της σπηλιάς οψιανού από τη νήσο Μήλο αποδεικνύει ότι αυτοί ήταν σίγουρα ικανοί για μεγάλα θαλάσσια ταξίδια, η παρουσία στο αρχαιολογικό υλικό οστών από ολόκληρο το σώμα των αλιευμένων τόνων μάλλον παραπέμπει σε μια επεξεργασία αυτών των ψαριών στη σπηλιά ή τουλάχιστον κοντά σ’ αυτή.

Ο τόνος στο Μεσολιθικό Φράγχθι ίσως αντιπροσωπεύει μια σχετικά σημαντική πηγή τροφής τουλάχιστον σε μια εποχιακή βάση, κάτι που συμβιβάζεται με τον τροφοσυλλεκτικό τρόπο ζωής αυτής της περιόδου που δε δημιουργεί τις πιέσεις χρόνου πού χαρακτηρίζουν οικονομίες που βασίζονται στη γεωργία και κτηνοτροφία.

Η Νεολιθική περίοδος (6.000-3.000 π.Χ.) διακρίνεται από τις προηγούμενες από την εκμετάλλευση εξημερωμένων ζώων (πχ. αιγοπρόβατα) και φυτών (πχ. σιτάρι και κριθάρι). Η κύρια ασχολία στο Φράγχθι και αλλού είναι τώρα η γεωργία και η κτηνοτροφία. Σχετικά μικρή έμφαση δίνεται στο ψάρεμα παρά το γεγονός ότι η ακτή είναι τώρα πολύ πιο κοντά στη σπηλιά (σε απόσταση περίπου 1 χλμ. 5000 χρόνια πριν). Η σύνθεση του ιχθυολογικού υλικού από το Νεολιθικό Φράγχθι είναι διαφορετική από αυτή των προηγούμενων περιόδων. Η πλειονότητα των οστών προέρχονται από σπαροειδή (σάλπες, τσιπούρες, σαργοί, και λιθρίνια). Ένα μεγάλο είδος σαρδέλλας που εμφανίστηκε μόνο σποραδικά παλαιότερα παρουσιάζεται τώρα σε μεγαλύτερους αριθμούς. Η σφυρίδα, το κεφαλόπουλο και η σφύρνα συνεχίζουν σε μικρές αλλά σταθερές ποσότητες. Οι μεγάλοι τόνοι είναι σπάνιοι και τα περισσότερα άτομα που αλιεύτηκαν αυτή την περίοδο δεν θα πρέπει να ξεπερνούσαν τα 1-5 κιλά. Ενδιαφέροντα είναι άλλωστε και κάποια υπολείμματα οξύρρυγχων.

Έτσι κατά μια έννοια το ψάρεμα στη Νεολιθική περίοδο συνεχίζει την τάση της Μεσολιθικής, ενώ κατά μια άλλη είναι πολύ διαφορετικό. Η
εκμετάλλευση και πετροψαρων και μεταναστευτικών ειδών του ανοιχτού
πελάγους είναι μια ένδειξη συνέχειας. Αλλά ο τόνος στη Νεολιθική είναι πολύ λιγότερο συνηθισμένος και μικρότερος από ότι στη Μεσολιθική και
αντιπροσωπεύει μια μικρότερη ηλικιακή ομάδα και μια διαφορετική τεχνική ή περιοχή ψαρέματος. Ίσως όμως η μεγαλύτερη διαφορά έγκειται στον προγραμματισμό του ψαρέματος. Με την εισαγωγή της γεωργίας και της κτηνοτροφίας χρόνος θα μπορούσε να αφιερωθεί στο ψάρεμα μόνο αφού άλλες ανάγκες και απαιτήσεις σχετικές με τις δύο αυτές ασχολίες είχαν ικανοποιηθεί.

Μόνο λίγα κοκάλινα αγκίστρια έχουν διασωθεί από τα σύνεργα της ψαρικής στο Νεολιθικό Φράγχθι (Εικ. 5), αλλά οι αρχαιολόγοι έχουν λόγους να πιστεύουν ότι εκτός από τα αγκίστρια χρησιμοποιούνταν και άλλα εργαλεία που λόγω του οργανικού υλικού τους δεν έχουν διατηρηθεί. Χιλιάδες σπόνδυλοι μήκους 2-3 χιλιοστών μαρτυρούν τη χρήση διχτύων ή παγίδων με τρύπες τόσο μικρές ώστε να μπορούν να πιάσουν ψάρια μήκους 10-12 εκατοστών. Λόγω του μεγέθους τους, τα αγκίστρια που βρέθηκαν δεν ενδείκνυνται για το ψάρεμα μικρών ψαριών και μάλλον χρησιμοποιήθηκαν στο ψάρεμα μεγαλύτερων ειδών, όπως οι τσιπούρες, οι σαργοί και οι σφυρίδες. Εξάλλου αφού οι σφυρίδες είναι μοναχικά ψάρια είναι πιο πιθανό να ψαρεύονταν με αγκίστρι και καλάμι παρά με δίχτυ. Ο τόνος από την άλλη είναι καλύτερος υποψήφιος για ψάρεμα με δίχτυ σε συνδυασμό με τη χρήση πλοιαρίων.

Η μέχρι στιγμής μελέτη των ιχθυολογικών καταλοίπων από το σπήλαιο Φράγχθι μας έχει δώσει πολλές πληροφορίες για τα ψάρια και το ψάρεμα σ’ αυτή την προϊστορική θέση. Πολλά ερωτήματα όμως παραμένουν αναπάντητα. Παραδείγματος χάριν, πόσα μέλη της κοινότητας του Φράγχθι ασχολούνταν με το ψάρεμα; Η μήπως ήταν αυτό μια εποχιακή απασχόληση ολόκληρης της κοινότητας; Ποιος κατασκεύαζε τα αγκίστρια, τα δίχτυα, τα καμάκια, τις παγίδες; Ποιος επιδιόρθωνε τα δίχτυα; Ποιος συντηρούσε τις βάρκες; Ποιος επεξεργαζόταν τα ψάρια; Κάποια από αυτά τα ερωτήματα ελπίζουμε ότι θα απαντηθούν με την περαιτέρω συστηματική μελέτη και δημοσίευση του υλικού.

Η ανασκαφή στο σπήλαιο Φράγχθι αποκάλυψε μια μοναδική για τα ελληνικά-και όχι μόνο-δεδομένα ακολουθία ιχθυολογικού υλικού που καλύπτει πάνω από 20.000 χρόνια. Η ανασκαφή στο Φράγχθι είναι άλλωστε μια από τις πρώτες στην ανατολική Μεσόγειο που έδωσαν σημασία στα ιχθυολογικά κατάλοιπα. Η μελέτη του αρχαίου ιχθυολογικού υλικού (η επιστήμη της αρχαιοϊχθυολογίας με άλλα λόγια) είναι ακόμα στα σπάργανα, καθώς σπανίζουν οι ειδικοί με υπόβαθρο στην αρχαιολογία αλλά και με εμπειρική γνώση των ψαριών, των συνηθειών τους, και των αλιευτικών τεχνικών. Ίσως κάποια από τα νέα παιδιά της Κοιλάδας που έχουν αυτή την εμπειρική γνώση θα πρέπει να σκεφτούν την πιθανότητα μιας καριέρας σ’ αυτόν τον παραμελημένο αρχαιολογικό κλάδο. Η επιστήμη της αρχαιολογίας θα είχε σίγουρα πολλά να ωφεληθεί από μια τέτοια επιλογή.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Jameson, Michael Η., Curtis Runnels, και Tjeerd Η. van Andel. 1994. A Greek Countryside: The Southern Argolid from Prehistory to Present Day. Στάνφορντ.

Rose, Mark. “Fishing in a Changing Environment: Franchthi Cave, Greece, 11,000-5,000 B.P.”

Rose, Mark. “Tunny as a Resource in the Prehistoric Aegean”.

Rose, Mark. “Early Fishing in the Aegean”. Σε A. Jones (ετπμ.), Fish and Archaeology, Οξφόρδη.

Rose, Mark. “Neolithic Fishing in the Aegean. New Evidence from Franchthi Cave”. Ανακοίνωση στο 87ο Ετήσιο Συνέδριο του Αμερικάνικου Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, 1985.

Μαρία Λιώση Καθηγήτρια Αγγλικής Φιλολογίας Αννα Στρούλια. Δρ. Αρχαιολογίας και Ανθρωπολογίας, Πανεπιστήμιο Ιντιάνα.


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Categories

%d bloggers like this: